Oneigenlijke schooltaak

Het kabinet heeft extra werk voor het onderwijs: de maatschappelijke stage. De bedoeling is dat de overbelaste middelbare school ook nog eens voor vijftien- tot zeventienjarigen drie maanden stage regelt. Deze onderwijsvernieuwing is gemakkelijker opgeschreven dan uitgevoerd. Het kabinet hoeft zijn plan ook niet zelf uit te voeren maar kan het, zoals gebruikelijk, afschuiven op leraren en scholen. Het is begrijpelijk dat sommige belangenorganisaties en scholen nu al in verzet komen.

In theorie klinkt het idee aantrekkelijk. Leerlingen kunnen zich gedurende drie maanden in het algemeen belang nuttig maken zonder dat daar geld tegenover staat. Dat is goed voor hun karaktervorming en ze maken kennis met allerlei sectoren van de maatschappij waar ze misschien later in willen werken. Belangrijke maatschappelijke taken worden gratis door vrijwilligers verricht. Leerlingen van Amerikaanse high schools moeten gedurende hun schoolperiode in hun vrije tijd 40 uur community service verrichten zoals koken voor daklozen, gratis bijles of het verven van lokalen. De maatschappelijke stage herinnert aan de militaire dienstplicht die tien jaar geleden werd opgeschort. Dat was een mogelijkheid om jongeren van velerlei herkomst bij elkaar te brengen.

Toch staat verplichte arbeid buiten militaire dienst op gespannen voet met de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens. Het is misschien om die reden dat het regeerakkoord alleen een maatschappelijke stage noemt waarin leerlingen ‘kunnen kennismaken met de samenleving’.

Nu leren leerlingen al veel over de samenleving door betaalde baantjes bij de supermarkt of de bollenkweker. Bovendien hebben de meeste scholen al stages. In opkomst is de zogenoemde ‘snuffelstage’ van een week door de scholier zelf georganiseerd. Kinderen van ouders met connecties zijn in het voordeel. Werkgevers hebben meestal alleen maar extra werk aan een onervaren scholier.

Drie maanden stage is te lang. Het is de vraag ten koste van welk onderwijs deze moet worden ingevoerd. Krijgen leerlingen een jaar huiswerkvrij? Of mogen leerlingen zelf het tijdstip van de stage bepalen, waarna ze de gemiste drie maanden later alsnog moeten inhalen? Dan wordt het duiventilkarakter van de middelbare school alleen maar versterkt. Landelijk moeten honderdduizenden leerlingen aan een stage worden geholpen. Leraren en schoolleiders krijgen er veel werk bij en dat is in strijd met het voornemen om de werkdruk in scholen te verminderen.

Als het kabinet het onderwijs serieus neemt, moet het afzien van de verplichte maatschappelijke stage. Scholen die dat willen, kunnen zelf wel wat vrijetijdsuurtjes community service invoeren. Het is een slechte politieke gewoonte om het onderwijs met nieuwe oneigenlijke taken te belasten. De overheid zou zelf een maatschappelijke stage kunnen organiseren voor na het eindexamen, zoals vroeger de militaire dienstplicht. Maar het belang daarvan is te klein vergeleken bij de herculestaak van de verbetering van het onderwijs.