Bovenkamermuziek

„In de speelmanier van Palinckx zit iets wat mij doet denken aan Gilles de la Tourette. Iets heel uitbundigs. Bij hun optredens weet je dat er ieder moment iets kan gaan knallen. Dat wilde ik gebruiken, hoewel het bij mij juist niet gaat knallen – het gaat me meer om het inhouden van die tic, de continue dreiging. De ondraaglijke ‘jeuk’ waarover mensen met het De la Tourette-syndroom spreken.”

Componiste Mayke Nas (1972) vertelt over haar compositie Tictactictactictac, onderdeel van de nieuwe productie ‘Bovenkamermuziek’ van improrockband Palinckx, acteur Hans Dagelet en het Asko Ensemble. De voorstelling werd gemaakt door zanger/tekstschrijver Han Buhrs en gitarist/bandleider Jacq Palinckx, en gaat woensdag in première – niet toevallig tijdens de internationale Brain Awareness Week.

Het grootste deel van Bovenkamermuziek bestaat uit Nederlandstalige liederen en spreekteksten over de hersenen, laverend tussen wetenschappelijke informatie en dagelijkse praktijk. Nas en haar collega-componist Yannis Kyriakides (1969), Nederlander van Cypriotische herkomst, werden beiden uitgenodigd een korte ‘insert’ te leveren waarin een specifieke hersengerelateerde casus muzikaal wordt voorgesteld.

Kyriakides: „Mijn ‘casus’ komt uit het boek Mind of a Mnemonist van de Russische psycholoog Aleksandr Luria. Hij bestudeerde een tijdgenoot die alles kon onthouden. Die man werd beroemd met optredens waarin hij zijn uitzonderlijke geheugen demonstreerde – bijvoorbeeld door een enorme reeks getallen die hij van het publiek kreeg ter plekke te herhalen. Ik heb een specifieke, historische voorstelling op muziek gezet waarin hij een totaal willekeurige lijst van woorden moest onthouden. Die wordt nu door Hans Dagelet opgedreund.

„Voor de muziek heb ik een ander voorbeeld gebruikt: een computerspelletje uit de jaren tachtig, waarbij je op gekleurde vlakken een melodietje moest naspelen dat steeds met één noot werd uitgebreid. In mijn stuk klinkt net zo’n elektronische bliepjesmelodie, die door de musici wordt herhaald – niet uit hun hoofd trouwens, maar van blad. Het basisidee is dat twee lagen zich steeds verder uitbreiden, in een chaotisch en snel geheel.

Nas: „Ik ben niet gewend om voor een band te schrijven. Ik heb geprobeerd de verschillende deelnemers aan het project – Asko, Palinckx en Hans Dagelet – te laten doen waar ze het beste in zijn. Het Asko Ensemble heeft gecomponeerde noten, Palinckx mag vrij geïmproviseerd toegeven aan zijn ‘tics’, en Hans Dagelet zit letterlijk de ‘jeuk’ van de Tourette-patiënt te weerstaan, zich te krabben, enzovoorts.

„Muzikaal ben ik heel associatief te werk gegaan. Het begint redelijk clichématig met een dreigend ‘er gaat iets gebeuren… er gaat iets gebeuren!!’, maar dan in nootjes. Zoals in de muziek van spannende films als Jaws.

„Ik heb ook gekeken wat er nog ‘ontbrak’ aan het programma. Uit de opzet van Jacques Palinckx kreeg ik de indruk dat het allemaal redelijk uitbundig werd, met veel speelplezier, activiteit, drukte. Van Yannis wist ik dat hij het allersnelste stuk van de avond ging schrijven. Mijn stuk is daarom eigenlijk vrij rustig en intiem. Ik wilde een klein palmboompje planten, waar af en toe een kokosnoot uit valt.”

Palinckx, Hans Dagelet en Asko Ensemble o.l.v. Hamish McKeich. Bovenkamermuziek. Tekst: Han Buhrs, muziek: Jacq Palinckx, Mayke Nas en Yannis Kyriakides. 14/3 Muziekgebouw aan ’t IJ Amsterdam; 16/3 Concertzaal Tilburg, 19/3 De Doelen Rotterdam. Inl.: www.asko-ensemble.nl en www.palinckx.nl.