Zittend baren

Bart Meijer van Putten besprak ons onderzoek naar bloedverlies bij baringshoudingen (`Bloedverlies is groter bij zittend of half zittend baren`, W&O 3 februari). Graag vestigen wij de aandacht op een medische beslissing die bij elke baring plaatsvindt, namelijk: in welke houding gaat een vrouw bevallen? Hoewel tegenwoordig bijna 90 procent van de vrouwen in rugligging bevalt, is dit niet altijd gebruikelijk geweest. Voor de ontwikkeling van het specialisme gynaecologie en obstetrie bevielen vrouwen in de westerse wereld in allerlei houdingen, ook vaak rechtop. In veel niet-westerse landen is de verticale houding nog steeds favoriet. Pas door het gebruik van medische instrumenten, zoals de verlostang, kwam de rugligging meer in zwang. Verloskundigen en gynaecologen vinden het gemakkelijker om een bevalling in rugligging te begeleiden. Als vrouwen zelf de keuze krijgen, kiezen ze vaak voor andere houdingen. In een interviewonderzoek vonden wij dat vrouwen erg verschillen in de houdingen die zij prettig vinden. Wel willen ze graag zelf kunnen kiezen. Het zelf kunnen kiezen verhoogde hun gevoel van autonomie, hun gevoel om zeggenschap te behouden over wat er gebeurde tijdens de bevalling. Dat gevoel van autonomie is ook van belang voor het welbevinden na de bevalling. Eigenlijk is het routinematige gebruik van de rugligging te beschouwen als een interventie in het natuurlijke verloop van de baring. En net als elke andere interventie zou deze getoetst moeten worden op de effectiviteit, dat wil zeggen op de voordelen en de nadelen ervan voor de vrouw.

In een systematische review hebben wij de voor- en nadelen onderzocht van bevallingen in rugligging in vergelijking met andere houdingen. In rugligging krijgen vrouwen vaker een knip. Daar staat tegenover dat er minder vaak een spontane scheur optreedt in het perineum (deel van het lichaam tussen vagina opening en anus). Een spontane scheur heelt echter vaak beter en is meestal te verkiezen boven een knip. Ook kwam er bij vrouwen in rugligging vaker een kunstverlossing voor zoals een keizersnee of tangverlossing.

Als grootste nadeel van een bevalling in verticale houding in vergelijking met rugligging is een toename beschreven in het bloedverlies. Tot nu toe was niet duidelijk of dit extra bloedverlies gevaarlijk was voor de gezondheid van vrouwen en waar het vandaan kwam.

Deze vragen hebben wij onderzocht in een studie waarin het bloedverlies nauwkeurig is gemeten. Vrouwen die halfzittend of zittend bevallen hebben inderdaad meer bloedverlies. Dat blijkt uit een iets verlaagd hemoglobinegehalte na de bevalling. Maar het is geruststellend dat alleen bij vrouwen met een scheur of knip meer bloedverlies voorkomt. Dit zogenaamde `perineumletsel` wordt door de verloskundige of gynaecoloog direct na de bevalling gehecht om het bloeden te stoppen. Het zou ernstiger zijn geweest als het bloedverlies uit de baarmoeder was gekomen. Dergelijk bloedverlies is vaak veel heviger en moeilijker te stoppen. De meest waarschijnlijke verklaring voor de toename in bloedverlies is het ontstaan van zwelling door het zitten op een harde matras of een baarkruk. Onze conclusie is dat deze zwelling voorkomen kan worden door houdingen af te wisselen tijdens het persen. Ook kunnen vrouwen houdingen kiezen waarbij minder zwelling optreedt, zoals hurken, zijligging en op handen en knieën. Rugligging moet niet langer als een vanzelfsprekende houding bij de baring worden gezien. Slechts in uitzonderingssituaties, zoals bij een keizersnee, is rugligging medisch noodzakelijk. Vrouwen moeten dus door de verloskundige en obstetricus goed worden geïnformeerd over welke houdingen tijdens de baring mogelijk zijn. Het is de hoogste tijd om vrouwen zelf te laten bepalen in welke houding zij bevallen.