‘We hoeven Bush niet blind te volgen’

Het Amerikaanse akkoord met Noord-Korea is een signaal aan Teheran dat Bush ook een deal met Iran wil sluiten, vreest oud-VN-ambassadeur John Bolton.

De inrichting van zijn kamer op het American Enterprise Institute (AEI) is nog niet klaar – spullen staan opgestapeld tegen de muur. John Bolton, enkele maanden geleden nog de Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties, maakt er zijn verontschuldigen voor. Het is tekenend voor zijn houding, die in weinig herinnert aan zijn geharnaste reputatie in de internationale arena: het hele gesprek zal hij beminnelijk blijven, verlegen bijna.

Hij is een nieuw leven begonnen. „Alle Amerikanen zijn John Bolton dankbaarheid verschuldigd voor zijn voortreffelijke werk”, zei president Bush in december toen Bolton (wegens gebrek aan steun in het Congres voor zijn herbenoeming) vertrok bij de VN. Drie maanden later is Bolton opposant van diezelfde Bush. Volgens hem dreigt de president het conservatieve buitenlandse beleid van zijn eerste zes jaar in zijn afsluitende periode teniet te doen.

Vorige week zei u voor een conservatief publiek dat er in de regering-Bush „krachten zijn die de conservatieve beweging willen ontmoedigen”. Wat bedoelt u daarmee?

„Het aantal conservatieven in de regering is afgenomen. Er zitten nu mensen die zich nooit thuis hebben gevoeld bij de conservatieve ideeën van president Bush. Helaas zijn dat soms functionarissen die hij (de president, red.) zelf heeft benoemd. Mijn boodschap voor dat conservatieve publiek was: we have been down before. En hoewel het Republikeinen zijn, hoeven we niet álles van deze regering klakkeloos te accepteren.”

U verzet zich tegen het akkoord waarbij Noord-Korea nucleaire installaties sluit in ruil voor economische steun. Waarom?

„Dezelfde deal had zes jaar geleden al gesloten kunnen worden. Maar toen zei Bush dat de VS schurkenstaten die proberen nucleaire wapens te bemachtigen nooit zouden belonen. Het is een dramatische breuk met onze principes om die deal vandaag wél te accepteren. Mijn punt is dat Noord-Korea nooit vrijwillig zijn nucleaire wapens zal opgeven. Die wapens zijn integraal onderdeel van de overlevingsstrategie van het regime. Ze vinden het prima om te belóven dat ze hun arsenaal opgeven, zeker nu ze in ruil daarvoor economische steun krijgen. Maar verwacht niet dat ze hun beloften ook zullen nakomen.”

Waarom zou de president dit akkoord dan toch steunen?

„Voor een deel zit dat in het doorzettingsvermogen van de bureaucratie: het stelselmatig herhalen van dezelfde argumenten. Ten tweede hebben mensen duidelijk hun standpunt veranderd over de kans dat Noord-Korea eliminatie van zijn nucleaire wapens accepteert. De rest is gissen. Ik ben er zéér verrast over. Hoewel ik het zag aankomen, ben ik nog steeds verbaasd over de reikwijdte van de verandering.”

Heeft dit invloed op het conflict over het nucleaire programma van Iran?

„Zeker. Iran ziet dat Noord-Korea onder dit akkoord mogelijk zware stookolie en andere goederen krijgt, en denkt natuurlijk: dát heeft veel weg van beloning van slecht gedrag. En Iran ziet ook dat de sancties tegen Noord-Korea worden ingetrokken. Dus Iran weet: dat zit voor ons ook in het vat. De deal heeft ook een negatieve invloed op Europa. Financiële instituten zijn daar de laatste tijd door de VS benaderd over [hardere maatregelen tegen] Iran. Maar zij zullen nu zeggen: waarom zouden wij ons al die moeilijkheden op de hals halen, als de Amerikanen ons straks de rug toekeren en een akkoord met Iran sluiten, zoals ze al hebben gedaan met Noord-Korea? Dit is dus potentieel zeer schadelijk voor de Amerikaanse druk op Iran om af te zien van zijn pogingen nucleaire wapens te bemachtigen.”

Moeten we het akkoord met Noord-Korea dan lezen als signaal aan Iran dat de VS bereid zijn een akkoord te sluiten over het nucleaire programma van Iran?

„Ik hoop dat het niet zo is. Maar ik ben bang dat dit er de voortekenen van zijn. En ik denk dat het zeer gevaarlijk is.”

Intussen vergroten enkele Europese landen de economische samenwerking met Iran. Bijvoorbeeld Shell sloot onlangs een potentiële miljardendeal met Teheran.

„Alle Europese bedrijven die dit doen – niet alleen Shell maar ook Total en enkele Italiaanse ondernemingen – steunen daarmee dit regime. Ik denk dat Iran hieruit de les trekt dat Europa als geheel niet bereid is het noodzakelijke te doen om Iran de pijn van sancties te laten voelen.

„Ik ben een boek aan het schrijven – de titel: Surrender is not an option – en kom toevallig net toe aan het hoofdstuk over het Westen en Iran: één lange, droevige geschiedenis van mislukte Europese pogingen om Iran af te houden van zijn doel. De klok tikt. Elke dag die voorbijgaat geeft Iran kans vooruitgang te boeken. Ze zijn er nog niet en hebben duidelijk een heleboel problemen op het gebied van uraniumverrijking. Maar eerder hadden ze ook problemen met uraniumconversie, en hun toenmalige onderhandelaar zei later: we gebruikten de rust van de onderhandelingen met Europa om de problemen met de conversie te overwinnen. Diezelfde tactiek hanteren ze vandaag met uraniumverrijking.”

Wat zegt u tegen Europeanen die betwijfelen of Iran kernwapens nastreeft?

„Ik verwacht zelf niet dat Iran, als het nucleaire wapens zou krijgen, die ook zou gebruiken. Ze vormen geen serieuze militaire dreiging. Maar het is wél een bedreiging met het oog op mogelijke terreuracties. Stel je eens voor dat Miloševic een kernwapen zou hebben gehad aan het eind van de jaren negentig? Hoe zou Europa dan op Servië hebben gereageerd?”

Dit weekeinde zit de VS met Iran en Syrië aan tafel voor een conferentie over de veiligheid in Irak. Wat vindt u daarvan?

„Deze conferentie heeft dezelfde opzet als de bijeenkomsten eerder over de veiligheid van Afghanistan, waar ook alle regionale spelers werden uitgenodigd. Daar heb ik geen enkel probleem mee. De vraag is of er een deal met Iran te sluiten is. En op het punt van het nucleaire programma is het antwoord: neen.”

Maar onlangs zei u te vrezen dat Iran zijn nucleaire programma mag houden als het bijdraagt aan de stabiliteit van Irak.

„Dat is inderdaad het risico voor al degenen die zo graag met Iran praten. Dat Iran zegt: we stoppen onze bemoeienis in Irak, mits wij de vrijheid krijgen ons nucleaire programma verder te ontwikkelen. Het is duidelijk dat sommige Amerikanen die deal zouden accepteren. Maar ik nooit.”

Denkt u dat de militaire optie nog steeds – serieus – op tafel ligt?

„Ja hoor. En ik ben ervan overtuigd dat je de nucleaire brandstofcyclus in Iran kan doorbreken, door bij voorbeeld hun faciliteit voor uraniumverrijking in Natanz te vernietigen. Of de Iraanse conversiefabriek in Isfahan. Je hoeft maar een deel van de brandstofcyclus te vernietigen om te voorkomen dat ze kernwapens kunnen maken.”

Hoe reageert u op mensen die zeggen: de consequenties van zo’n Amerikaanse actie zouden zo vreselijk zijn – dat doen de VS nooit?

„Wat denk je dan dat Iran zou doen?”

Ze blokkeren de Straat van Hormuz en de olieprijs gaat naar 200 dollar.

„Dus jij denkt dat Iran stopt met olie verkopen? Dat kunnen ze niet. Hun hele economie is gebaseerd op olieverkopen.”

Ze worden militair actiever in Irak.

„Wat kunnen ze meer doen dan ze nu al doen?”

Zoveel mogelijk Amerikaanse soldaten vermoorden.

„Daarvoor hebben we zojuist die extra troepen naar Irak gestuurd.”

Vindt u dat de VS – na de ervaringen in Irak – eventueel eenzijdig Iran kunnen aanvallen?

„Uiteraard. Het is niet de optie van mijn voorkeur, ik denk ook niet dat het op handen is. Ik zou liever een manier vinden om het regime in Iran omver te werpen. Maar ik sta achter senator McCain (een van de Republikeinse presidentskandidaten, red.) die heeft gezegd dat er maar één ding erger is dan een militaire actie tegen Iran: een Iran met kernwapens.”