Wat al te veel oorspronkelijke esprit voor Multatuli

Op grond van `Een bruid is een kerk, een tempel is `n lichaam, een vader is `n zoon, een zoon is `n geest, een geest is `n vader, een is drie, drie is een, en een brievenbesteller is niemendal` (Idee 413)`, zwaait Rudy Kousbroek Multatuli misschien wat al te veel oorspronkelijke esprit toe.

Al in Montesquieu`s Lettres Persanes (1721) wordt immers beweerd dat de paus ”fait croire que trois ne sont qu`un, que le pain qu`on mange n`est pas du pain, ou que le vin qu`on boit n`est pas du vin, et mille autres choses de cette espèce” (Lettre XXIV).

En laten we vooral Thomas Jefferson niet vergeten. In een brief aan John Adams in 1813 schrijft hij: ”It is too late in the day for men of sincerity to pretend they believe in the Platonic mysticisms that three are one, and one is three; and yet that the one is not three, and the three are not one”.

Varianten van deze getalsmatige goocheltruc over hetzelfde onderwerp vinden we nog in andere brieven van de derde Amerikaanse president (die dan ook grote sympathie koesterde voor het Unitarisme). Wat hij daarbij verder aan saeva indignatio over bepaalde christelijke zaken uitstort, is van een Swiftiaans sarcasme dat Montesquieu en Multatuli ver achter zich laat.