Tumorsuppressor p53 zorgt voor gebruinde huid en zin in zonnen

Het eiwit p53 zorgt ervoor dat de huid onder invloed van zonlicht bruint. Daardoor beschermt het de huid tegen de schadelijke effecten van de uv-straling van de zon zoals verbranding en huidkanker. P53 is bekend als tumorsuppressor, maar dan werkt het door schade aan cellen te repareren die tot tumorgroei kan leiden. Het eiwit kan er ook voor zorgen dat te zeer beschadigde cellen zichzelf vernietigen. Zijn beschermende rol via de bruining van de huid was onbekend. De onderzoekers opperen zelfs dat p53 het mogelijk psychologisch aantrekkelijk maakt om de zon op te zoeken (Cell, 9 maart). Over het ontstaan van een zongebruinde huid was al veel bekend. De uv-straling van de zon zorgt ervoor dat in cellen van de opperhuid, de keratinocyten, grote hoeveelheden van het eiwit POMC worden aangemaakt. Dit eiwit valt uit elkaar. Eén van de brokstukken is het melanocyten stimulerend hormoon (MSH). In aanwezigheid van MSH produceren de pigmentcellen in de huid, de melanocyten, de bruine kleurstof melanine. Onbekend was echter hoe de snelle toename van POMC ontstaat. Onderzoekers van het Dana-Farber Cancer Institute in Boston hebben dit nu uitgezocht.

Een mogelijke rol van p53 hierbij was geen wilde gedachte. Het is een zogeheten transcriptiefactor, een eiwit dat de activiteit van een groot aantal genen kan beïnvloeden. Zo kan het genen activeren die fouten in het DNA kunnen herstellen. In veel tumoren is het gen voor dit eiwit gemuteerd, zodat het niet goed werkt. Muizen die het zonder p53 moeten stellen, krijgen onder invloed van uv binnen een maand of vier huidkanker. Daarnaast speelt p53 een rol bij het opruimen van door zonnebrand beschadigde huidcellen. P53 blijkt de vorming van hormoonvoorloper POMC te stimuleren. In gekweekte keratinocyten namen de gehalten van beide eiwitten onder invloed van uv-straling sterk toe. Toevoeging van een extra p53-gen aan normale huidcellen leidt ook zonder uv-straling tot een sterke toename van POMC, terwijl in cellen zonder p53 die aan uv-straling werden blootgesteld, geen extra POMC-vorming optreedt. De conclusie is dat p53, door de vorming van POMC te stimuleren, aan de basis staat van een zongebruinde huid.

De onderzoekers speculeren over een psychologisch effect van p53. Als POMC uiteenvalt, ontstaat naast MSH ook ß-endorfine, een lichaamseigen opiaat. Dat zou als een pijnstiller de ergste ongemakken van een zonnebad verlichten en wellicht daardoor mensen stimuleren om af en toe in de zon te gaan zitten om een beschermend kleurtje op te doen. Huup Dassen