Sinterklaasschaak bij de FIDE

Een wedstrijd schaken volgens ‘Sinterklaasregels’ maakt de denksport er niet eenvoudiger op. Moet je op een feestavond beginnen te spelen op winst, of juist je best doen om te verliezen?

Als sinterklaas in het land was, of op andere feestavonden, werden de regels op de schaakclub soms veranderd. Er werd bijvoorbeeld afgesproken dat de wedstrijdleider op een willekeurig moment kon bevelen dat het bord omgedraaid moest worden, zodat je opeens de stelling van je tegenstander voor je had. Als je op het punt had gestaan om mat te geven, kreeg je dat mat dus zelf voor je kiezen.

Moest je in het begin op winst spelen of op verlies? Soms bleef het bevel om het bord te draaien achterwege en soms werd het twee keer gegeven, zodat je weer achter de stukken zat waarmee je was begonnen. Schaken werd op die manier nog een stuk moeilijker dan het al was.

Ik moest aan dat sinterklaasschaak denken toen ik de regels voor het wereldkampioenschap zag. FIDE-president Iljoemzjinov legde ze vast ‘tot 2014 enzovoorts’, wat de indruk geeft dat hij nog lang aan de macht denkt te blijven. In september van dit jaar wordt in Mexico een toernooi om het wereldkampioenschap gespeeld. De winnaar moet zijn titel een jaar later in een match op het spel zetten. Als Vladimir Kramnik in Mexico wint, moet hij in 2008 een match spelen tegen zijn voorganger als wereldkampioen, Veselin Topalov. Daar heeft hij waarschijnlijk weinig zin in, na alle onverkwikkelijkheden tijdens hun vorige match.

Als iemand anders in Mexico wint - en dat kan niet Topalov zijn, want die mag daar niet meedoen - moet die winnaar ook in 2008 tegen de vorige wereldkampioen spelen, en in dat geval is dat Kramnik.

Hoe het ook gaat, Kramnik speelt in ieder geval in 2008 een match om het wereldkampioenschap. Net als bij het sinterklaasschaak zal Kramnik in Mexico niet goed weten of hij op winst of op verlies moet spelen. Als hij daar wint blijft hij in ieder geval tot 2008 wereldkampioen, wat natuurlijk aantrekkelijk is. Maar het kan voor Kramnik ook aantrekkelijk zijn om niet te winnen, want daarmee zou hij Topalov, de man die hem als een bedrieger heeft afgeschilderd, voor lange tijd buiten spel zetten. Een zoete wraak.

De situatie wordt nog gecompliceerd door het feit dat bij de FIDE, net als bij het sinterklaasschaak, de regels op ieder moment weer veranderd kunnen worden. Stel dat Kramnik in Mexico Anand beleefd voor laat gaan. Hij verheugt zich op de match die hij dan in 2008 tegen Anand moet spelen. Een superhoog prijzengeld is in India vrijwel gegarandeerd.

Maar dan draait Iljoemzjinov plotseling het bord om, zoals hij al zo vaak heeft gedaan, en hij besluit dat Kramnik zijn kans gehad heeft en gemist en dat Anand tegen iemand anders moet spelen.

Het is geen wonder dat Anand eens zei dat vrijwel iedereen die met het wereldkampioenschap te maken kreeg, door krankzinnigheid bedreigd werd. Hijzelf is geestelijk gezond gebleven en lijkt het toernooi in Linares te gaan winnen.

Anand - Carlsen, Linares 10de ronde

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 Pf6 5. 0-0 Le7 6. Te1 b5 7. Lb3 d6 8. c3 0-0 9. h3 Pa5 10. Lc2 c5 11. d4 Pd7 12. d5 Pb6 13. Pbd2 g6 Zwart kan actiever 13...f5 spelen, maar kreeg daarmee in Leko-Adams, rapidmatch 2005, geen gelijk spel. 14. b4 cxb4 15. cxb4 Pac4 16. Pxc4 Pxc4 17. Lb3 Pb6 18. Le3 Ld7 19. Tc1 Tc8 20. Txc8 Lxc8 21. Dc2 Ld7 22. Tc1 Pa8 Zo’n zet doe je niet graag, maar wit dreigde zeer onaangenaam 23. Dc7.

Wit heeft de opening gewonnen. 23. Dd2 Db8 Het begin van een verkeerd plan. Hij haalt zijn stukken weg van de koningsvleugel, waar hij ze straks hard nodig zal hebben. 24. Lg5 Lxg5 Zwart moest oppassen. Na 24...f6 zou wit op slag winnen met 25. Pxe5. <25. Pxg5 Tc8Weer een stap in de verkeerde richting. 26. Tf1 h6 27. Pe6

Bekijk hier het diagram

Opeens blijkt hoe slecht zwart er aan toe is. Of hij het paard nu slaat of laat leven, steeds krijgt wit een geweldige koningsaanval. 27...Kh7 Na 27...fxe6 kon volgen 28. dxe6 Le8 29. Dxh6 Pb6 30. e7+ Pc4 31. Df8+ Kh7 32. f4 met onweerstaanbare aanval. 28. f4 Da7+ 29. Kh2 Le8 30. f5 gxf5 31. exf5 f6 Zwart legt het hoofd in de schoot door definitief van stukwinst af te zien. Na 31...fxe6 32. dxe6 zouden wits vrijpionnen beslissen. 32. Te1 Pc7 33. Tc1 Ld7 34. Tc3 e4 35. Tg3 Met een paard op e6 wint alles. Hier was 35. Dc1 ook ruim voldoende. 35...Pxe6 36. dxe6 Le8 37. e7 Dreigt 38. Lg8+ en mat. 37...Lh5 38. Dxd6 Zwart gaf op.

Meer op nrc.nl/schaken en nrc.nl/schaakopgave