Plaatsvervangende opwinding

Zo, dat hebben we ook weer gehad. Eén dag van internationaal getreutel rond vrouwen, en we kunnen ze met een gerust hart weer een jaar lang negeren. En wat krijgen we dan in Nederland? Themanummers van weekbladen – die normaal gesproken blijkbaar nooit zo veel aandacht aan vrouwelijke schrijvers/politici/wetenschappers zouden besteden, krantenartikelen over de personal shopper of over een ladies only sportschool, en een televisiedocumentaire over cosmetische chirurgie. Vertrouwd en geruststellend. Alles beter dan voor de zoveelste keer aankaarten dat vrouwen in Nederland zo ver achterlopen, vergeleken met andere westerse landen, als het gaat om de inkomenskloof, leidinggevende posities, economische zelfstandigheid en fulltime arbeidsparticipatie.

Nu is dat ook best saai. Al jarenlang schrijf ik zo nu en dan over het onderwerp, en val dan noodgedwongen in herhalingen. Daar valt weinig eer aan te behalen. Iedere zoveel jaar weer een Emancipatiemonitor of een ander onderzoek van het SCP, en elke keer weer dezelfde conclusie: de emancipatie van vrouwen in Nederland ‘stagneert’. Krantenkoppen van een paar jaar terug kunnen weer worden afgestoft, als hele nieuwsberichten over het onderwerp al niet integraal worden overgenomen. En steevast weer die mannelijke hoogleraren die mogen vertellen dat vrouwen in Nederland ‘nu eenmaal’ niet zo ambitieus zijn, en dat dat best oké is, want het is ook ‘een vorm van emancipatie’ om voor het fornuis te kiezen.

Gaap. Ja, ik schreef dit vorig jaar ook al, en drie jaar geleden ook. Het is verleidelijk om het onderwerp maar helemaal links te laten liggen. Maar verdwijnt daarmee ook het probleem?

Wel interessant is een fenomeen dat je ook elders in onze samenleving steeds vaker tegenkomt, en dat we misschien zouden kunnen aanduiden als ‘plaatsvervangende opwinding’. We zien het wanneer er een serieus probleem bestaat, op welk gebied dan ook, dat te lastig, duur of politiek incorrect is om echt op te lossen. Prompt wordt er een plaatsvervangend triviaal probleem gevonden waarover de grootste opwinding ontstaat, niet zelden gepaard aan hevige plaatsvervangende verontwaardiging. Het oorspronkelijke probleem, de kern van de zaak, is dan al lang uit het zicht verdwenen.

Nederland onder het oppervlak aartsconservatief en vrouwonvriendelijk? We klagen de cosmetische industrie aan!

Of neem de zogeheten ‘gezinsdrama’s’. Gebruikelijke stramien: vader of moeder doodt kinderen op dramatische wijze. Vervolgens: ontzetting en onbegrip, diepte-interviews met psychologen en achtergrondartikelen over de vraag ‘waarom ouders hun kinderen doden’. In dagblad Trouw stond een lijstje van maar liefst zes gevallen in 2006-07 – twee daarvan speelden zich af in het buitenland.

Beste mensen, iedere week wordt er minstens één kind doodgeslagen in Nederland. Zo’n vijftig tot tachtig kinderen overlijden jaarlijks aan de gevolgen van mishandeling. Maar daar hoor je verdomd weinig over.

De paspoortenaffaire – stom natuurlijk dat de PvdA zich geen rekenschap heeft gegeven van de mogelijke problemen die een dubbele nationaliteit voor bewindslieden kan opleveren. En het is op zich best een belangwekkende juridisch-staatsrechtelijke kwestie, die niet draait om inhoudelijke argumenten (zoals het ongrijpbare begrip ‘loyaliteit’) maar om het vermijden van iedere schijn van belangenverstrengeling. En toch – is dit nu de meest prangende kwestie die er op dit moment speelt in ons land op het gebied van integratie? Je zou haast denken van wel.

Het omgekeerde komt ook voor. Naast het moeiteloos bagatelliseren van grote problemen tot bijzaken, kunnen we ook bijzonder gemakkelijk onze ogen sluiten voor de grote implicaties van schijnbaar kleine incidenten. De Nieuwe Kerk stond het toe dat de Turkse overheid voor een tentoonstelling over Turkse kunst de catalogus censureerde en zo en passant de geschiedenis herschreef. De verklaring van De Nieuwe Kerk: ‘De Turkse autoriteiten hebben een volledig andere interpretatie van de geschiedenis dan wij. Het is hun mening.’ Alsof deze reflexmatige, postmodernistische dooddoener iedere kritiek de mond zou moeten snoeren – heeft niet iedereen recht op een eigen mening? Zoals bekend stond De Nieuwe Kerk voor een eerdere tentoonstelling al toe dat de Marokkaanse overheid op landkaarten de grenzen ‘aanpaste’. Gewoon, hun mening.

De enigen die tegenwoordig niet automatisch recht lijken te hebben op een eigen, te respecteren mening zijn schrijvers, kunstenaars en cabaretiers. (Waarom eigenlijk niet? Te goed gebekt, en dus te sterk tegenover hun weerloze slachtoffers? Te intelligent, en zouden dus beter moeten weten, zich moeten inhouden tegenover hen die minder intelligent zijn?) Dat ondervond ook cabaretier Ewout Jansen, die iets stouts zei over de islam, Theo van Gogh of Mohammed, daar wil ik vanaf wezen. Gemor, uiteraard, en doodsbedreigingen, maar wat de affaire pas echt interessant maakt, is de uitspraak van een islamitische vertaler dat alle humor over de islam verboden is en met de dood bestraft moet worden. Het moskeebestuur weigerde dit te ontkennen. Volgens een webforum zijn veel islamitische Nederlanders het hiermee eens.

Elke vorm van humor! De implicaties zijn werkelijk gigantisch. En geen kik van de meeste Nederlandse schrijvers en komieken. Wellicht hebben die ook last van metaalmoeheid. Want zoals je tot vervelens toe kunt blijven hameren op de positie van vrouwen in de Nederlandse samenleving, zo kun je ook wel blijven herhalen dat lachen mag, óók lachen om religie, tot je een ons weegt en dan nog zal de boodschap niet bij iedereen overkomen. Valt weinig eer aan te behalen. Verleidelijk om het onderwerp maar helemaal links te laten liggen. Maar verdwijnt daarmee ook het probleem?

corine vloet