Prikken moet niet eng zijn

Nieuwe vaccins moeten opboksen tegen groeiend wantrouwen in de massa.

Juiste voorlichting is nodig.

Het Rijksvaccinatieprogramma, in de vijftig jaar van zijn bestaan gericht op ouders en hun jonge kinderen, gaat uitbreiden naar pubers en volwassenen. De reden is dat er vaccins komen tegen seksueel overdraagbare ziekten, en tegen aandoeningen als gordelroos die meestal bij senioren toeslaan.

In een advies aan minister Klink (Volksgezondheid) deze week stelt de Gezondheidsraad zeven criteria waar nieuwe vaccins aan moeten voldoen. In de formulering van de criteria is niet alleen aandacht voor werkzaamheid, prijs en kwaliteit van de vaccins, maar ook voor het – tanende – vertrouwen dat het grote publiek heeft in vaccins van rijkswege.

„Een goed vaccin is niet genoeg”, zei dr. Theo Paulussen, lid van de adviescommissie van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP), deze week op een symposium in het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in Bilthoven.

Het blinde vertrouwen in de tien of elf vaccins die kinderen krijgen, vertoonde het afgelopen decennium barsten, al ligt de vaccinatiegraad nog altijd boven de 95 procent. Tot de traditionele tegenstanders behoren groepen streng gereformeerden en antroposofen die vinden dat kinderen natuurlijke afweer moeten opbouwen. Maar er zijn nieuwe critici die bijvoorbeeld beweren dat vaccinatie tot ziekten als astma en autisme leidt.

In de voorlichtingscampagne uit 2003 worden mensen benaderd als rationele wezens die uit zijn op het maximaliseren van nut. Maar mensen beslissen niet op rationele gronden, aldus Paulussen. Uit onderzoek blijkt dat mensen die hun kinderen massaal laten vaccineren relatief laag opgeleid zijn en denken dat je vrij snel ernstige ziekten oploopt. Ze handelen onder sociale druk van de omgeving en hebben weinig behoefte aan informatie. Probleem is, aldus Paulussen, dat die mensen geen weerwoord hebben op kritiek. Ze veranderen snel in niet-vaccineerders.

De mensen die twijfelen over vaccinatie, zegt Paulussen, zijn hoog opgeleid, verzamelen actief informatie, vinden de risico’s van de vaccins hoog, twijfelen aan de bron van de informatie en zijn autonome beslissers – ze staan nauwelijks onder sociale controle.

De Gezondheidsraad vindt dat in de toekomst verifieerbare, tweezijdige informatie moet worden gegeven, zodat mensen deze zelf verwerken, en dat ook ingespeeld kan worden op emoties. Zoals ‘geanticipeerde spijt’ die kan ontstaan als je je kind niet laat vaccineren en de ziekte daarna toch toeslaat. Hoe voel je je dan als ouder?

De nieuwe set criteria waar nieuwe vaccins aan moeten voldoen, is opgesteld met dat kritische publiek in het achterhoofd. “Het ziet ernaar uit dat we nieuwe vaccins niet allemaal kunnen toelaten”, zei dr. Marcel Verweij, ethicus in de vaccincommissie van de Gezondheidsraad. Voorlopig vergt dat gewoonweg te veel prikken.

Lees het advies van de Gezondheidsraad op www.gr.nl