Pakistan is belangrijker dan het verslaan van de Talibaan

Voor het Westen is een overwinning op de Talibaan ten onrechte een hoofddoel geworden. Zelfs de ‘relevantie’ van de NAVO wordt eraan afgemeten. En dan te bedenken dat het Westen er militair en economisch niet toe in staat is en dat de veel belangrijkere stabiliteit van Pakistan in het geding is, waarschuwt Anatol Lieven.

Een klassieke militair-strategische fout is om je zo in beslag te laten nemen door een secundaire doelstelling dat deze de hele campagne gaat overheersen, en niet alleen onmisbare middelen onttrekt aan doelstellingen die belangrijker zijn, maar deze zelfs gaat tegenwerken.

Dit proces versterkt dikwijls zichzelf. Als een bepaalde zaak eenmaal publiekelijk als cruciaal is bestempeld, dan vereist ons prestige dat we steeds meer offers brengen om haar te verwezenlijken – en hoe meer offers we brengen, hoe onmogelijker het wordt om te erkennen dat ze tevergeefs zijn geweest. Een bijzonder rampzalig voorbeeld van dit syndroom was de obsessie van Hitler om Stalingrad te veroveren.

Het Westen loopt het gevaar deze fout te maken met betrekking tot Afghanistan. Alweer lang vergeten is dat de Verenigde Staten in Afghanistan niet tussenbeide kwamen om de Talibaan te verdrijven of partij te kiezen in de Afghaanse burgeroorlogen, maar om Al-Qaeda uit te schakelen.

Maar de leiding van Al-Qaeda loopt nog altijd vrij rond, terwijl het verslaan van de Talibaan inmiddels niet alleen een hoofddoel van de Amerikaanse strategie is maar ook een belangrijke toetssteen voor de ‘relevantie’ van de NAVO.

Als de Talibaan inderdaad verslagen zouden kunnen worden, zou dit niet alleen een zegen voor het Westen, maar ook voor Afghanistan en de hele moslimwereld zijn. Maar vermoedelijk is dit alleen mogelijk door middel van een eindeloze militaire en economische inzet waartoe het Westen eenvoudig niet in staat is.

Een tweede punt is dat het verslaan van de Talibaan in Afghanistan in het kader van de ‘oorlog tegen de terreur’ als geheel inderdaad een secundaire kwestie is. Op lange termijn is van veel groter belang het voortbestaan van de staat Pakistan, en zijn ontwikkeling als succesvolle moderne maatschappij en economie.

De redenen hiervan mogen duidelijk zijn. Afghanistan was altijd een achtergebleven gebied van de moslimwereld. Pakistan is van doorslaggevend belang voor de toekomst van die wereld. Het heeft een zesmaal zo grote bevolking als Afghanistan, een machtig leger en kernwapens.

De relaties tussen Pakistan en India zijn beslissend voor de vrede en de ontwikkeling in Zuid-Azië. De grote Pakistaanse diaspora in Groot-Brittannië betekent dat het islamitische extremisme in Pakistan tot in het hart van het Westen reikt.

Een groot deel van de steun aan de Talibaan komt uit de Pashtun-gebieden van Pakistan, waar de bevolking etnisch nauw verbonden is met de Afghanen en de vijandigheid tegen de Verenigde Staten overstelpend is. De Talibaan gebruiken deze gebieden als toevluchtsoord, van waaruit ze aanvallen in Afghanistan uitvoeren. Dit leidt uiteraard tot grote woede en frustratie bij de Afghaanse regering en bij het Westen.

Als de Talibaan-aanvallen toenemen en het uitzicht op een westerse overwinning steeds meer vervaagt, bestaat het gevaar dat de Verenigde Staten zullen reageren met openlijke militaire invallen in Pakistan of dat ze met succes grote druk op de Pakistaanse regering zullen zetten om een grootscheeps militair offensief tegen de Talibaan en hun lokale aanhang in de Pashtun-gebieden te beginnen.

De eerste strategie zou een enorme vernedering voor de Pakistaanse regering zijn en het islamitische extremisme en de antiwesterse woede over heel Pakistan verspreiden. De tweede strategie zou vrijwel zeker tot een burgeroorlog in Pakistan leiden, waarmee de huidige oorlog in Afghanistan regionaal zou worden.

Dit zou de druk op de NAVO van de Talibaan in Afghanistan misschien tijdelijk verminderen, maar dan wel ten koste van een drastische destabilisering van Pakistan. Met andere woorden: we zouden dan een beperkte en tijdelijke tactische overwinning boeken ten koste van een ernstige strategische nederlaag.

We mogen niet vergeten dat de Talibaan in Pakistan misschien worden beschermd door bepaalde elementen in het leger en de inlichtingendiensten, maar dat verreweg de belangrijkste reden van hun macht in de Pashtun-gebieden van Afghanistan en Pakistan is dat ze de steun van de plaatselijke bevolking hebben.

We zien een herhaling van de Pashtun-opstanden in naam van de islam, die al teruggaan tot meer dan 160 jaar geleden en waarmee zowel de Britten als de Russen bittere ervaring hebben opgedaan.

Met geduld, volharding, politieke compromissen, omkoping en vooral een geslaagde economische ontwikkeling in Afghanistan en Pakistan zal het Westen deze jongste Pashtun-opstand misschien na vele jaren kunnen bedwingen.

Maar we mogen niet verwachten dat ons dit snel zal lukken met uitsluitend militaire maatregelen, en al helemaal niet als deze het conflict en de terroristische dreiging uit dit gebied alleen maar wijdverbreider en onoplosbaarder maken.

Anatol Lieven is verbonden aan de Amerikaanse denktank New America Foundation. Hij was co-auteur van ‘Ethical Realism: A Vision for America’s Role in the World’.