Leve het kapitalisme voor de kleine man

De vakbond? Da’s ook een volbloed kapitalist. Via pensioenfondsen beleggen vakbondsmensen honderden miljarden euro.

Als de vakbondsman zijn kapitalistische hoedje opzet, staat dat toch een beetje vreemd.

Zeg vakbonden, en je zegt: looneisen, banen, duidelijke taal, op zijn tijd een staking. Zeg kapitalisten, en je ziet: glas en marmeren hoofdkantoren, reorganisaties, bonussen voor topmanagers en de rode loper voor aandeelhoudersbelangen.

Tussen deze twee beelden door moeten de vakbondsvertegenwoordigers in de pensioenfondsen hun weg zoeken. Zij zitten in de pensioenbesturen omdat het geld van werknemers is dat daar belegd wordt. Belegd geld dat moet resulteren in een goed pensioen voor ‘hun’ mensen. En zo beslissen zij samen met werkgevers over beleggingen van meer dan 700 miljard euro. Wee de vakbondsman die niet oppast. Hij wordt gemangeld tussen werknemersbelangen en kapitalistische vanzelfsprekendheden.

Vroeger stroomde veel pensioengeld naar obligaties van de Nederlandse staat. Maar de rente is zo laag, dat je daarmee geen goed pensioen meer kunt betalen. Rendement op het bestaande vermogen is tegenwoordig de grootste inkomstenbron van de pensioenwereld, veel groter dan de premies die werknemers betalen. Pensioenfondsen beleggen massaal in aandelen op de beurs, en in de moderne varianten daarvan. Zoals financiers die complete bedrijven opkopen (private equity). Zoals financiële speculanten, hedgefondsen geheten, die met geleend geld het beste rendement zoeken.

Deze moderne financiers zijn controversieel. Twee van hen willen industrieel concern Stork opbreken, en liefst supermarktketen Ahold ook. Twee andere stuurden de afgelopen twee weken brieven naar de ABN Amro-top: zet de zaak te koop, want de beleggerswinst is bedroevend laag.

Hoe moet je daar als pensioenfonds op reageren? Misschien heb je wel geld geïnvesteerd in deze zwerfkapitalisten, vanwege het fraaie rendement dat ze bieden. Maar ook al heb je dat niet, dan nog moet je op de volgende aandeelhoudersvergadering van bijvoorbeeld ABN Amro een beslissing nemen. Want ieder pensioenfonds bezit wel aandelen in ABN Amro.

Vakcentrale FNV presenteerde gistermiddag een aparte notitie over het moderne beleggen. Wie daarin duidelijke stellingname verwacht, kan ontevreden zijn. Woorden als ‘dilemma’s’, ‘het is niet zwart-wit’, ‘er zijn gescheiden verantwoordelijkheden tussen vakbondsbestuurders en pensioenfondsbestuurders’, vulden het kamertje op het FNV hoofdkantoor. Penningmeester Peter Gortzak van de FNV: „Wat overeind blijft is dat pensioenfondsbesturen goed oog hebben op de rendementen, maar dat het niet grenzeloos kan zijn.” Omdat zwerfkapitalisten en bedrijfsopkopers mooie rendementen maken, doet de FNV deze kapitalisten dus niet in de ban.

Maar de vakbond stuurt zijn vertegenwoordigers wel op pad met criteria waaraan zij hun beleggingen moeten toetsen. Criteria als: wat gebeurt er met de werkgelegenheid? Hoe gaat het met continuïteit van het bedrijf?

Het is de vraag hoe moet die richtlijnen in de praktijk moeten uitpakken. Namen en getallen ontbreken. Om welke financiers gaat het? En om hoeveel pensioengeld dat kan worden geïnvesteerd? Gortzak: „Het klinkt raar, maar wij weten het niet.” Richtlijn van de FNV is in ieder geval dat pensioenfondsen niet zouden moeten beleggen in zwerfkapitalisten die op de stoel van de directie gaan zitten, zoals bij Stork.

En ABN Amro dan? Daar speelt alleen nog een briefwisseling. Dat mag best, vindt de FNV. Bovendien heeft topman Rijkman Groenink al zoveel banen weggesaneerd, dat een beroep op werkgelegenheid geen argument tegen opsplitsing meer is.