Homo Ludens Joost Conijn

Joost Conijn is kunstenaar en avonturier tegelijk.

Op zijn tentoonstelling Solo in Museum Boijmans Van Beuningen worden zijn twee nieuwe films gepresenteerd.

Kunstenaar Joost Conijn (Amsterdam, 1971) leidt het leven van een avonturier uit een jongensboek. Vliegen in een zelfgebouwd vliegtuig, rijden in een auto die op hout loopt, dwars door Europa. Alles doet hij op eigen kracht, en met hulp van vrienden die hem vergezellen, of van vrienden die ze onderweg tegenkomen.

Conijn, die al eerder onvoorbereid meedeed met de wielerronde van Senegal en per ligfiets door India reisde, toverde voor zijn nieuwe film Olland weer zijn fiets tevoorschijn. Olland is de weerslag van een reis per fiets met twee vrienden door het Rifgebergte in Marokko. De reis voert ze naar kleine nederzettingen, waar ze vaak met handen en voeten communiceren met de plaatselijke bevolking en mogen aanschuiven aan de dis. Ze ontmoeten kleurrijke figuren: een arme man die geen vrouw heeft; bij gebrek aan regen. Want zonder regen geen oogst. Zonder oogst geen vrouw.

Ook komen ze een man tegen die goed Nederlands spreekt. Ze lopen over een pad door de velden. Daar gaat hij een huis bouwen en wat schapen houden. Wat heb je nog meer nodig. Nederland is vanuit het Rifgebergte gezien een verre echo. Een land waar je kunt wonen en werken, maar waaruit je ook weer weg kunt gaan. Een verfrissende invalshoek.

Olland is onderdeel van Conijns eerste solo-expositie in MuseumBoijmans van Beuningen. Elders in het museum staat Conijns Hout Auto, de auto waarmee hij door half Europa trok – tot aan de afgesloten zone van Tsjernobyl – en die met behulp van de plaatselijke bevolking van brandstof werd voorzien. De film uit 2004 is meeslepend, avontuurlijk. Maar zo’n Hout Auto in het museum slaat dood. Het wordt van een avonturenvehikel een statisch object. In Conijns films is dat juist niet het geval, dan sijpelt de avontuurlijke bravoure onverdund via de projectoren de zaal in.

Conijns werk laat niemand koud. Je kunt je erover verbazen, je kunt jaloers zijn over zoveel vrijheidsgevoel, of je raakt door het enthousiasme van de kunstenaar aangestoken. Waar liggen je grenzen, wordt het niet eens tijd je huis te verkopen en de wereld in te trekken? Als hij zijn kattenkwaad uithalende buurkinderen filmt op het gekraakte haventerrein, wordt hij deel van hun wereld. Conijn komt vermoedelijk dichtbij de Homo Ludens zoals Constant die in de jaren zestig voor ogen had.

Tot nu toe verliepen alle avonturen voorspoedig. Maar dat veranderde met het neerstorten van zijn vliegtuigje in Tsjechië, in zijn nieuwe film OK-KUL 09. Weliswaar zien we het vliegtuig niet neergaan, maar wel zien we een opgewonden Conijn in de camera praten. Pilotenpet nog op, dolblij dat hij en John, zijn passagier, nog heel zijn. Het filmisch verslag van een lange vliegtocht naar Turkije verandert in een zoektocht naar wat er fout ging en waarom. De Tsjechische piloot die hen adviseerde, heeft het niet goed ingeschat, de wind kwam verkeerd, er liepen elektriciteitsdraden. De redenen zijn legio. Op de camping, terwijl John eieren bakt op een vuurtje, is Conijn alweer druk bezig met nieuwe schetsen. De kunstenaar zit onderuit, een klein katje kruipt bijna ongemerkt op schoot, maar dat weerhoudt hem nergens van: vol vuur duwt hij zijn schets onder de neus van de cameraman.

OK-KUL 09 geeft een persoonlijker beeld van Conijn dan zijn eerdere werken. Net als het nieuwe boek IJzer en Video, met onder andere teksten van Conijn over de band met zijn vader die is meegekomen naar Tsjechië. Wat dat betreft is zijn ontwikkeling te vergelijken met dat van die andere jonge hond die onlangs ook een solo in Boijmans had: Erik van Lieshout. Ook Conijn schuift zijn eigen gevoelens naar de voorgrond. Maar waar Van Lieshout dramatisch is, uitzinnig huilt en stampvoet, is Conijn rustig, onverstoorbaar. Als hij ergens blijft steken, knutselt hij zo dat hij weer verder kan. Zou het geknakte vliegtuigje op de binnenplaats van Boijmans ooit weer het luchtruim terugzien? Het lijkt niet onwaarschijnlijk.

Tentoonstelling

Joost Conijn: Solo. T/m 6 mei in Museum Boijmans van Beuningen Rotterdam. Inl: www.boijmans.nl