De rode loper gaat uit voor het nieuwe kapitaal

Wat moet een vakbondsman in de pensioenwereld met het moderne kapitalisme van speculanten en bedrijfsopkopers? De FNV heeft een notitie gemaakt.

Geld maakt machtig.

Vakcentrale FNV is via zijn aangesloten bonden een van de beslissers in de Nederlandse pensioenwereld, goed voor ruim 700 miljard euro belegd vermogen. Dat kapitaal wordt steeds meer belegd in aandelen van bedrijven, en in moderne varianten daarvan.

Twee van die varianten trekken controverse aan: beleggingen in aandelen van bedrijven buiten de beurs (private equity) en financiële speculatie op de beurzen door zogeheten hedgefondsen. De varianten zijn populair. Grote pensioenfondsen hadden bijvoorbeeld medio 2006 samen 13 miljard euro aan private-equitybeleggingen, becijferde De Nederlandsche Bank, die geen namen noemt.

Wat moet een vakbondsafgevaardigde in het bestuur van een pensioenfonds met het nieuwe kapitaal? De helft van alle bestuurszetels van de ongeveer 800 pensioenfondsen wordt bezet door werknemersvertegenwoordigers. Bij de allergrootste fondsen zoals ABP (ambtenaren en leraren) en PGGM (zorg) zijn het vakbondsbestuurders die de macht hebben. Werkgevers leveren de andere helft van het bestuur.

De FNV presenteerde gisteren een notitie over moderne beleggingen die vakbondsmensen een handje moet helpen. De notitie borduurt voort op een nota over maatschappelijk verantwoord beleggen uit 2000. Hoeveel praktische betekenis die nota heeft gehad, bleef gisteren vaag. Maatschappelijk verantwoord beleggen is in de pensioenwereld iets van een ondergeschoven kindje gebleven. FNV-penningmeester Peter Gortzak en pensioenspecialist Chris Driessen erkenden gisteren dat na de nota in 2000 andere zaken prioriteit hadden: de beurs- en pensioencrisis, daarna de afschaffing van vut en prepensioen.

Maar nu gaan de FNV en de aangesloten bonden opnieuw hun best doen. Gortzak: „Wat overeind blijft is dat pensioenfondsbesturen goed toezien op de rendementen, maar dat het niet grenzeloos kan zijn.” Omdat hedgefondsen en private-equityfinanciers zulke mooie rendementen laten zien, doet de FNV hen niet in de ban.

Maar de vakbond stuurt zijn vertegenwoordigers wel op pad met een lijstje criteria waaraan zij hun beleggingen moeten toetsen. Criteria als: wat gebeurt er met de werkgelegenheid bij bedrijven waarin wij geld steken? Hoe gaat het met continuïteit van het bedrijf?

De vakbondsmensen in de pensioenwereld moeten hun collega’s uit werkgeversland van het nut van de criteria overtuigen. Vervolgens moeten de veelal buitenlandse firma’s die dagelijks de beleggingen doen het beleid uitvoeren.

Vragen te over. Om te beginnen weet niemand bij de FNV om hoeveel geld het gaat en waar de pensioenfondsen precies in beleggen. Gortzak: „Het klinkt raar, maar wij weten het niet.” Dan de uitwerking. Pensioenfondsen moeten niet beleggen in hedgefondsen die op de stoel van de directie gaan zitten, zoals bij Stork. En ABN Amro dan? Daar zijn alleen maar brieven gestuurd. Dat mag wel. Bovendien heeft de huidige topman Rijkman Groenink al zoveel banen weggesaneerd, dat een beroep op werkgelegenheid niet opgaat om opsplitsing van de bank te voorkomen.

Bijna opvallender dan wat in de notitie staat, is wat vrijwel onbesproken blijft: de formidabele inkomsten van managers bij bedrijven waar private-equityfinanciers aandeelhouder zijn en de geslotenheid van de pensioenwereld over de moderne kapitalistische beleggingen. Werknemers doen verplicht mee met pensioenregelingen, maar pensioenfondsen vertellen hen weinig over deze meer risicovolle beleggingen. Zo is de basisinformatie – welk pensioenfonds belegt hoeveel geld in welke hedgefondsen en private-equityfinanciers – geheim. Gortzak vraagt de pensioenwereld om transparantie, maar heeft er begrip voor dat die er niet is.

Verrijking van topmanagers is een geliefd FNV-onderwerp, maar de invloed van private equity op topbeloningen komt in de notitie niet aan bod. FNV-bonden zitten eerste rij: pensioengiganten ABP en PGGM hebben een eigen private-equityfinancier, Alpinvest genaamd. Alpinvest belegt bijvoorbeeld in Maxeda (Hema, V&D), waar arbeidsvoorwaarden zijn versoberd, vastgoed is verkocht en de nieuwe eigenaren zichzelf een superdividend gaven. Of neem Wavin, ook een Alpinvest-belegging, waar de top in anderhalf jaar tijd een rendement op zijn aandelen kon maken van een procent of duizend. Of het voormalige VNU, waar Alpinvest ook in zit, dat vorig jaar 28 miljoen euro uittrok voor een nieuwe topman.

Gortzak vindt dat het beloningselement moet worden betrokken bij de beslissing van een pensioenfonds. Maar ook hier is voor hem een anderzijds: de managers die hoge rendementen halen op hun aandelen, zorgen er ook voor dat het pensioengeld rendeert.