Lagerhuis jaagt Lords schrik aan

Weg met de benoemde Hogerhuisleden, oordeelde het Britse Lagerhuis gisteren tot veler verrassing. De vraag is of de Lagerhuisleden zelf wel willen dat het echt zo ver komt.

Het Britse Lagerhuis, doorgaans zo verknocht aan eeuwenoude parlementaire gebruiken, zorgde gisteravond voor een verrassend staaltje van nieuwlichterij. Het Hogerhuis moet in de toekomst volledig worden verkozen, oordeelde een ruime meerderheid van Lagerhuisleden. Weg met de benoemde Hogerhuisleden, de erfelijke Lords en anglicaanse bisschoppen, die de bankjes van het House of Lords, al dan niet soezend, bevolken.

Krijgen de Lagerhuisleden dus binnenkort te maken met concurrentie van Hogerhuisleden, die met evenveel democratisch gezag kunnen spreken als zijzelf? Zo ver is het nog lang niet. Om te beginnen ging het bij de stemming niet om een wet maar om een advies aan de regering, dat dit rustig naast zich neer kan leggen. Belangrijker wellicht is dat een deel van de parlementariërs slechts voor het voorstel koos uit tactische overwegingen. Zij zijn eigenlijk tegen maar hoopten vooral hun 746 collega’s in het Hogerhuis, die zelf volgende week over de hervormingen spreken, zo op stang te jagen dat die alle vernieuwingen in één klap van tafel vegen.

De voorstanders van de hervormingen putten echter hoop uit de onverwachte uitkomst van de debatten. De Liberaal-Democratische leider Sir Menzies Campbell sprak van „een schitterende zege voor progressieve opvattingen”, de woordvoerster van de Conservatieven, Theresa May, van een „overwinning voor democraten”.

Ook de regering toonde zich optimistisch bij monde van Jack Straw, tegenwoordig als minister belast met de betrekkingen met het Lagerhuis. „Er zit nu vaart achter een hervorming”, sprak Straw vanmorgen enthousiast voor de radio. „We kunnen de geest niet meer in de fles terugstoppen.”

Hiermee gaf Straw een positieve draai aan een avond, die ook kon worden uitgelegd als een pijnlijke nederlaag voor hem en de regering van premier Tony Blair. Straws eigen hervormingsvoorstellen werden namelijk door het Lagerhuis naar de prullenmand verwezen. De regering had voorgesteld de helft van het House of Lords te laten verkiezen en de andere helft te benoemen. De leden zouden voor hooguit vijftien jaar mogen aanblijven en het Hogerhuis zou bovendien kleiner moeten worden. Ook zou de rol van de premier bij de benoemingen worden ingeperkt.

De voorstellen van Straw werden door velen als halfhartig beschouwd. Het zou immers voor verwarring kunnen zorgen als sommige leden van het Huis met een democratisch mandaat konden spreken en andere niet. Zijn plannen werden met een forse meerderheid weggestemd.

Daarna was het Lagerhuis niet meer te houden. Het werd duidelijk dat benoemde leden uit de gratie waren, vermoedelijk mede onder invloed van recente beschuldigingen dat zowel Labour als Conservatieven leden voor het Hogerhuis voordroegen in ruil voor vorstelijke bijdragen aan hun verkiezingskas. Een voorstel om 60 procent te laten kiezen en 40 procent te benoemen werd eveneens verworpen. Maar een volgend voorstel om 80 procent te laten kiezen en 20 procent te benoemen, kreeg verrassend genoeg een kleine meerderheid. Het meest ver gaande plan om het hele Hogerhuis te laten verkiezen kreeg de steun van 337 leden, terwijl 224 anderen tegenstemden.

Ten slotte werd nog een voorstel in stemming gebracht om de 92 resterende erfelijke zetels voor aristocraten in het Hogerhuis af te schaffen. Ook dit werd, met 391 tegen 111 stemmen, aangenomen. Daarna zou koningin Elizabeth nog de enige in het land zijn met een erfelijk ambt, schertste een Lagerhuislid.

Ondanks de stemming van gisteren is het ongewis hoe het verder gaat met de hervorming van het Hogerhuis. Blair stak aan het begin van zijn premierschap veel energie in de hervorming van het Hogerhuis, hetgeen uitmondde in de afschaffing van de meeste erfelijke zetels. Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat hij nu nog kans ziet veel tot stand te brengen. Minister van Financiën Gordon Brown, die hem naar verwachting later dit jaar opvolgt, heeft zich tot dusverre op de vlakte gehouden over de kwestie.

Evenmin staat vast of het Lagerhuis zelf bij nader inzien wel zo slagvaardig zal zijn als het gisteren in een stoutmoedige bui suggereerde. Zal het niet voortdurend tot impasses leiden tussen de beide huizen, die allebei kunnen bogen op een democratisch mandaat, zoals sommigen vrezen? Dit alles laat nog buiten beschouwing wat het huidige Hogerhuis er zelf van denkt. Hoewel nog altijd niet verkozen houden de Lords een belangrijke stem in het kapittel en – belangrijker nog – zijn ze over het algemeen erg overtuigd van het nut van hun eigen rol.