Juf, wat is de holokous?

Achterstandsjongeren worden modelleerlingen door lessen over de nazi’s.

Een onwaarschijnlijk snelle stemmingswisseling vindt plaats in Freedom Writers.

Freedom Writers begint met archiefbeelden van rassenrellen in Los Angeles na de gewelddadige arrestatie van de zwarte Rodney King. Dan krijgen we in kort bestek de rauwe praktijk van alledaagse segregatie te zien. Latino’s pakken Aziaten, Aziaten pakken zwarten en vice versa, en ze worden allemaal door de blanke politie gepakt. Daarna begint het verhaal van juffrouw Gruwell (de naam heeft in het Engels geen komische bijbetekenis) die met een parelkettinkje om les gaat geven aan achterstandsjongeren uit de getto’s en ze binnen een schooljaar heeft omgevormd tot modelleerlingen. Wat is hier gebeurd?

Het belangrijkste in deze goede-boodschapfilm is dat juffrouw G., zoals de kinderen haar op het laatst liefkozend noemen, deze kleine boeven om de oren geslagen heeft met grote boeven. Met de nazi’s! Om ze te laten doordringen tot de zwarte kern van racisme, neemt juffrouw G. haar leerlingen mee op een excursie naar het Simon Wiesenthal Museum of Tolerance, waar de kinderen holocaust-les krijgen. („Juf, wat is dat: de holokous”, vroeg er eentje.) Dat zal ze leren.

De film is gebaseerd op ware gebeurtenissen, dat wil zeggen op de weerslag van ware gebeurtenissen, opgetekend door de leerlingen van de echte juffrouw G., die op haar aanraden dagboeken zijn gaan bijhouden van hun leven in de dagelijkse oorlog van allen tegen allen. Toch maakt de razendsnelle ommekeer van de stemming in de film, door één welgemikte excursie en een ontmoeting met een overlevende uit Auschwitz („u bent mijn heldin”, zegt een gangsta tegen haar), een wel heel onwaarschijnlijke indruk.

Misschien moet het in de film allemaal wat sneller worden verteld dan het in werkelijkheid ging, maar dan gaat de film hier mank. Latina Eva, die zichzelf aan het begin van de film hardt in straatgevechten en in de klas terugkeert met een justitiële enkelband, zou die door één enkele discussie over een racistische tekening het licht zien?

Het is jammer dat regisseur LaGravenese vanaf dat breekmoment zo nadrukkelijk de invalshoek kiest van de bevlogen juf – en dan altijd een blanke natuurlijk – die haar kinderen redt. Dat is het schema van Dead Poet’s Society en Mona Lisa Smiles. Tot dat moment lijkt het er namelijk op dat de juf (Hillary Swank op haar tuttigst) meer leert van de onderwereld waarin haar leerlingen leven, dan dat zij hen weet te behouden voor het edele universum van de grote literatuur. Toegegeven, ze zoekt die literatuur steeds dichter bij de belevingswereld van de kinderen, maar toch, het uitgangspunt is Bordewijkiaans: de leraar moet niet dalen, de leerling moet klimmen.

Cruciaal is daarbij het moment dat ze Het Achterhuis uitdeelt, het dagboek van Anne Frank. Dan realiseren al die keiharde schoffies zich dat wat de joden in de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt, misschien nog wel heftiger is dan wat zijzelf meemaken. Simon Wiesenthal zou tevreden zijn geweest: geen rassenprobleem zo ellendig of het dagboek van Anne Frank kan het verhelpen.

Freedom Writers. Regie: Richard LaGravenese. Met: Hillary Swank, April L. Hernandez, Deance Wyatt, Imelda Staunton, Scott Glenn. In: 20 bioscopen.

***--