Herten hielden van helikopters

In 2008 houdt de vliegbasis Soesterberg op te bestaan. Sponsoring per vierkante meter moet de natuurlijke omgeving behoeden voor nieuwbouw.

Boven het huis van Henk en Ineke Kraan vliegen helikopters af en aan. Ze landen praktisch in hun achtertuin, vliegbasis Soesterberg. „Mooi toch?” zegt Henk Kraan. „We hebben eigenlijk nog liever straaljagers, dat is prachtig om te zien.” Maar die landen er nog maar zelden sinds de Amerikanen vertrokken in 1994. Vanaf 1 januari 2008 landt er zelfs niets meer, dan houdt Defensie er na 85 jaar mee op. De vraag is wat er voor in de plaats komt.

De provincie Utrecht wordt eigenaar van het terrein van 400 hectare, dat een bijzonder natuurgebied herbergt. Het toegankelijk maken is geraamd op 65 miljoen euro en die wil de provincie volledig terugverdienen. Aanvankelijk waren er plannen om dat te doen met duizend tot veertienhonderd woningen, maar dat stuitte op veel verzet van natuurorganisaties en omwonenden. Nu wordt er gezocht naar alternatieve fondsen. Bij het Utrecht Landschap kan iedereen sinds deze week voor 15 euro een vierkante meter vliegbasis sponsoren, om het zo te behoeden voor nieuwbouw.

Het echtpaar Kraan wil best een lapje groene grond sponsoren. „Als ze hier gaan bouwen, gaat er een stuk natuur verloren dat zijn weerga niet kent”, zegt Henk Kraan. Hij kent het gebied. Hij werkte 23 jaar als meteoroloog op de basis, woont al 50 jaar in Soesterberg, waarvan 35 jaar pal tegen het hek van zijn voormalige werkgever. Vanuit het zolderraam kun je het gebied bekijken. Een paar landingsbanen, hangars in de verte en veel bos. „Op een rustige ochtend zaten de fazanten hier op het hek, graasden er herten en liepen er vossen. Dat wildleven is er nog steeds achter dat hek.”

Soesterberg ligt midden op de Utrechtse Heuvelrug, een natuurgebied dat versnipperd is geraakt door bebouwing en infrastructuur. Verschillende overheden, stichtingen en organisaties hebben zich verenigd in Hart van de Heuvelrug, om te proberen het gebied weer te herstellen. Volgens Marco Glastra, directeur van het Utrechts Landschap, is de vliegbasis daar een belangrijke schakel in. Niet alleen omdat het het noorden van de Heuvelrug met het zuiden verbindt, maar ook omdat er door Defensie een bijzonder landschap is gecreëerd. Glastra: „In het gebied is veel gemaaid en niet gemest zodat het voor piloten veilig bleef. Dat heeft een bodem met weinig voedingsstoffen opgeleverd, dat zie je nog maar zelden in Nederland. Er leven veel dieren en planten die baat hebben bij voedselarme grond en met uitsterven worden bedreigd, zoals de boommarter, heivlinder en de maanvaren. We moeten er zorgvuldig mee omgaan.”

Defensie blijft na 2008 nog wel aanwezig in het gebied. Het terrein Camp New Amsterdam, zo’n 50 hectare, blijft intact en het huidige luchtvaartmuseum wordt uitgebreid met het legermuseum dat nu in Delft zit. In het landschap moet ook de militaire geschiedenis herkenbaar blijven.

Ook al willen vrijwel alle partijen dat de rest van het gebied overwegend groen blijft, de provincie Utrecht moet toch ergens huizen kwijt. Zeker omdat bouwen in het Groene Hart politiek vrijwel onmogelijk is. Het getouwtrek om Soesterberg houdt aan. De gemeente Soest zegt verrast te zijn door de actie van Utrechts Landschap. „We zijn blij dat er naar alternatieven voor huizenbouw wordt gezocht, maar de stichting is geen eigenaar van het gebied”, zegt een woordvoerder. „Ze spreken voor hun beurt. Wij willen het ook graag beheren, de omgeving hoort bij de gemeente.”

Speculeert Utrechts Landschap met grond die ze nog niet heeft? Feitelijk wel, want het gebied is nu nog van het rijk. Maar de toekomstige eigenaar, de provincie, heeft meermalen aangegeven dat de stichting waarschijnlijk de grond in beheer krijgt. Glastra: „Wij zijn de meest waarschijnlijke kandidaat. Het geld dat wij via sponsoring ophalen is, ongeacht de eigenaar, voor het groen op Soesterberg.”

Het echtpaar Kraan kijkt nu nog met plezier naar de basis. „Misschien gaan we het af en aan vliegen wel missen. We hebben meer overlast van het industrieterrein dat om ons heen is gebouwd. Als ze dat uitbreiden zie je die herten en vossen hier nooit meer terug.”