Geen commentaar

De kwestie is netelig, daar kan iedereen het over eens zijn. Op het eerste gezicht is er weinig op tegen. Dat is wel vaker zo. Een en ander kan met een gerust hart worden gesteld, waarbij zelfs een ongerust hart soms niet mag worden uitgesloten. Maar zou er bij nadere beschouwing niet eveneens weinig op vóór kunnen zijn? Dat mag toch zeker niet over het hoofd, of welk lichaamsdeel dan ook, worden gezien. Een zwart-wit benadering is in de meeste gevallen wel het laatste waar in dit opzicht behoefte aan is, is geweest of kan ontstaan. Eventueel.

Tevens zou het best wel eens niet de eerste keer kunnen zijn. Sterker nog, en ten tweede: wellicht is het al de tweede keer. Of er is, als derde, zelfs enige regelmaat in te ontdekken – hoewel uiteraard onder voorbehoud. Het is maar hoe men het bekijkt: een wet van Meden en Perzen hoeft het niet te zijn. Waarmee overigens niets ten nadele van deze antieke volkeren is bedoeld.

Wie daarna de zaak op de keper beschouwt, ontdekt al snel dat er verscheidene aspecten zijn die een nadere overweging kunnen vergen. Let wel: kúnnen vergen, want tussen kunnen en zullen bevindt zich soms – maar zeker niet altijd – een diepe kloof. De kaarten zijn per slot van rekening nog niet geschud, al mag daar op voorhand geen conclusie uit worden getrokken: de zaken kunnen altijd nog een onverwachte wending nemen.

Nu een helder kader is geschapen, kunnen we verder. Voordat de grotere betekenis duidelijk wordt zal er bijvoorbeeld flink wat water door de rivieren stromen. Zij het dat de mogelijkheid van weinig water niet kan worden uitgesloten, en rivieren ook niet zaligmakend zijn. De Rubicon is nog niet doorwaad, noch de teerling geworpen.

Van bovenaf bekeken is er in ieder geval met enige zekerheid wel het nodige voor te zeggen. Van onderaf bezien geldt dat echter in de regel minder. Hierbij mag wel worden aangetekend dat er geen waardeoordeel, laat staan een prioriteit, mag worden verleend aan boven en onder.

Die tijd hebben we gelukkig achter de rug.

Dat geldt ook voor het plaatsen in een breder perspectief. Dit veronderstelt an sich al een voorkeur: het gaat bijvoorbeeld voorbij aan het engere perspectief. En dáár zal toch ook rekening mee moeten worden gehouden. Ofschoon ‘moeten’ hier een groot woord is, waar we terughoudend mee moeten omspringen – ofschoon ‘moeten’ hier een groot woord is, waar we terughoudend mee moeten omspringen. Linksom of rechtsom.

Samenvattend: enerzijds zijn er aan de ene kant dus zat redenen aan te voeren waarom juist wel, en aan de andere kant waarom juist niet. Maar anderzijds kan aan de éne kant worden gewezen op de redenen waarom juist niet, maar aan de ándere kant juist wel. Een waarschuwing, kortom, om niet te snel te oordelen, maar ook niet nodeloos te dralen. Daarmee is het oordeel over deze netelige kwestie duidelijk: de tijd zal leren of dit alles nog te bezien valt.

Maar dat valt natuurlijk nog te bezien.