Een tegenvaller die toch ook weer meevalt

De SP wint weer flink, maar de ChristenUnie ook.

Het nieuwe kabinet kan aan de slag met een broze meerderheid in de senaat.

Met dank aan de ChristenUnie kan het vierde kabinet-Balkenende de politieke toekomst voorlopig met vertrouwen tegemoet zien. De uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen van gisteravond maakt duidelijk dat de coalitie in de Eerste Kamer een minimale meerderheid van 41 zetels (van de 75 zetels) zal gaan halen. Helemaal zeker is dat overigens nog niet, de Statenleden kiezen pas op 29 mei hun senatoren en zijn daar vrij in. Maar het beeld is voor de coalitie vooralsnog gematigd vertrouwenwekkend.

De door de oppositie gehoopte dominantie in de Eerste Kamer bleef dus uit. Daarmee is de oppositie in de Eerste Kamer van haar hindermacht ontdaan. Hoewel, senatoren hebben zich de afgelopen jaren eigenzinnige politici getoond, en met mensen als Klaas de Vries – dwarsdenker in de PvdA – in de Kamerbankjes is steun aan het regeerakkoord allerminst gegarandeerd.

De herbevestiging van de coalitiemeerderheid is niet direct aan groot verlies van een van de oppositiepartijen toe te rekenen. GroenLinks behaalde evenveel zetels als in 2003. Partijleider Femke Halsema toonde zich gelukkig met het behoud van de zetels. Opmerkelijk is het verlies van de SGP-fractie in de Eerste Kamer. De partij, die sinds mensenheugenis twee zetels in de senaat bezet, leverde naar het zich laat aanzien een zetel in. Een aangeslagen SGP-leider Van der Vlies noemde dat jammer. De Partij voor de Dieren van Marianne Thieme komt voor het eerst in de Eerste Kamer terecht. Volgens Thieme hebben met name „liberale kiezers uit de grote steden” op de partij gestemd. Een kandidaat-senator heeft de partij alleen nog niet. Die moet in april nog op het congres aangewezen worden.

De VVD wist tegen de verwachting in het aantal zetels van 2003 vast te houden en leek aan het eind van de avond op 15 zetels uit te komen. De liberalen blijven daarmee, anders dan in de Tweede Kamer, de grootste oppositiepartij. In de Tweede Kamer nam de SP die rol van de VVD over in november. De VVD profiteert van het feit dat de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders niet meedoet aan de Statenverkiezingen. Dat effect had nog groter kunnen zijn, maar de kiezers die Geert Wilders in november vorig jaar aan negen Tweede-Kamerzetels hielpen, zijn grotendeels thuisgebleven.

Voormalig vice-premier en minister van Financiën Gerrit Zalm – die grappend zei voornamelijk als „cijferaar” aanwezig te zijn op de VVD-uitslagen avond in café Tabu – relativeerde de zo verlangde oppositionele meerderheid in de Eerste Kamer: „Als VVD, SP en GroenLinks allemaal tegen een bepaald voorstel zijn, dan moet het wel een heel slecht voorstel zijn”, zei hij, daarmee het politieke verschil tussen de VVD en de linkse partijen benadrukkend.

VVD en SP maakten de afgelopen dagen toespelingen op het sluiten van een monsterverbond. Beide partijen waren bijvoorbeeld tegen de invoering van een zogeheten Bos-belasting – een extra bijdrage voor mensen die eerder stoppen met werken. Een oppositie die de meerderheid heeft in de senaat, kan zo’n voorstel tegenhouden. Zo ver is het dus niet gekomen. Maar de meerderheid van de coalitiepartijen is erg broos.

Bij de coalitiepartijen zijn wel enkele verschuivingen te zien, vergeleken met de vorige verkiezingen voor de Provinciale Staten van maart 2003. De PvdA lijkt de hoogste prijs te betalen voor deelname aan de coalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie. De partij van Wouter Bos verliest vier van de 19 zetels in de senaat en komt op vijftien. Partijvoorzitter Michiel van Hulten had enkele weken geleden al een dergelijk verlies ingecalculeerd, maar toch valt het beeld tegen voor de sociaal-democraten.

Van Hulten toonde zich gisteren op de uitslagenavond in Lelystad dan ook teleurgesteld: „We hadden gehoopt dat we de winst van het regeerakkoord direct konden verzilveren, maar dat is niet gebeurd.” PvdA-leider Bos zei: „Het is een grote tegenvaller, maar de coalitie lijkt een meerderheid te houden in de Kamer en de SP is kleiner gebleven dan de PvdA. De coalitie lijkt zich gestabiliseerd te hebben ten opzichte van november.” Hij noemde de uitslag „een tegenvaller die meevalt”.

De ChristenUnie wist een deel van het verlies dat de PvdA voor de coalitie te keren. De partij groeide van twee naar vier senaatszetels. In de hal van de Eerste Kamer liet minister Eimert van Middelkoop (Defensie, ChristenUnie) een luidkeels „yes!” horen, toen duidelijk werd dat de kleinste coalitiepartij het zetelaantal in de Eerste Kamer verdubbelde. Deze winst kan grote psychologische gevolgen hebben voor de coalitie. De ChristenUnie heeft door gisteren te winnen, de meerderheid in de Eerste Kamer veiliggesteld. Dat zorgt ervoor dat de partij meer dan daarvoor extra eisen kan stellen.

Het CDA verloor, maar de partij wist de schade beperkt te houden. De partij leverde, net als in november een paar procentpunten in, maar blijft veruit de grootste fractie in de senaat met 22 zetels (een verlies van één zetel). CDA-leider Balkenende zei dat zijn partij „opnieuw goud” gehaald had. „Het is goed dat we lijken te kunnen rekenen op een meerderheid in de Eerste Kamer”, zei hij.

Spiegelbeeldig aan het verlies van de PvdA, wint de SP fors. In Noord-Brabant en Limburg heeft de SP meer zetels in de Provinciale Staten gehaald dan de PvdA. Net als in november vorig jaar weet de partij van Jan Marijnissen het aantal zetels te verdrievoudigen. Ook de SP lijkt te profiteren van het feit dat de PVV van Wilders niet meedeed: zowel de SP als de PVV trekken veel proteststemmers. SP-leider Marijnissen zei: „Het is een vergissing te denken dat de SP een eendagsvlieg is. De partij is al heel lang met een onstuitbare opkomst bezig.”

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Een tegenvaller die toch ook weer meevalt (8 maart, pagina 4) staat dat GroenLinks evenveel senaatszetels heeft behaald als in 2003. De partij verloor echter een zetel, zo werd woensdagavond laat bekend, en komt naar verwachting uit op 4 zetels in de Eerste Kamer, zoals wel correct in de grafiek op pagina 3 stond vermeld.