Een dag voor de man

De wereldwijde opmars van de hoofddoek voor moslimvrouwen en de populariteit van de videoclip waarin vrouwen seksueel worden vernederd, zijn allebei op hun eigen manier de keerzijde van een emancipatoir succesverhaal. Ze zijn symbolische pogingen van mannen om macht te blijven uitoefenen over vrouwen die onafhankelijk worden. Zo reageren mannen op dalend prestige als gevolg van modernisering.

Jonge moslimvrouwen betalen een prijs voor meer bewegingsvrijheid buitenshuis door zich te bedekken. In westerse immigratielanden met vrijere mores is de druk om zich volgens strakke religieuze normen te gedragen vaak nog groter dan in de landen van oorsprong. Als ze onderwijs volgen en gaan werken, komen veel moslima’s beter terecht dan mannen uit hun milieu. De seksistische videoclip is op zijn beurt ontstaan in het zwarte Amerikaanse getto waar het eenoudergezin in de praktijk de norm is en de rol van de man als kostwinner en opvoeder lijkt uitgespeeld. De rapsong met zijn misogyne taalgebruik maakte opgang toen productiebanen die spierkracht vergen plaatsmaakten voor dienstverlenende beroepen waar vrouwen goed in zijn. Vrouwen zorgen in die sociale milieus voor gezin én inkomen, zodat de man economisch niet meer nodig is. Tekenend voor die ontwikkeling is dat de rijke landen met de hoogste arbeidsparticipatie van vrouwen tevens de hoogste geboortecijfers hebben. De overbodige man kan zich dan te buiten gaan aan agressie zoals die in clips en films wordt verbeeld. Deze grove stedelijke cultuur wordt juist in islamitische gezinnen in arme wijken gevreesd, terecht, en die vrees versterkt de hang naar orthodoxie in gedrag en kleding.

Vrijwel overal ter wereld gaan vrouwen vooruit in het onderwijs. In Nederland hebben ze de mannen definitief ingehaald. Meisjes zitten overigens met hun intelligentie vaker rond het gemiddelde van een bevolking, blijkt uit onderzoek, terwijl jongens meer uitschieters vertonen naar heel dom of juist heel slim. Opgroeiende meisjes kunnen beter stilzitten dan jongens. Nieuwe, minder strenge onderwijsmethoden die een beroep doen op zelfwerkzaamheid, slaan beter aan bij meisjes, terwijl rusteloze jongens juist discipline nodig hebben om goede resultaten te behalen.

Mannen zijn oververtegenwoordigd aan de top én onderkant van de samenleving. Als vrouwen met ambitie en talent zich in de mannelijke netwerken aan de top hebben ingevochten, is de rol van mannen daar nog geenszins uitgespeeld. Maar mannen die het van hun kracht of van hun handen moeten hebben, verdienen ook een rol in de samenleving. Agressieve filmclips en geweldpleging laten zien wat er kan misgaan. Het is een wereldwijd probleem. In China en in India ontstaat door selectieve abortus een geboorteoverschot van mannen van wie een groeiend deel geen partner zal vinden. Over vijftig jaar zou men zich wel eens kunnen verbazen over de Internationale Vrouwendag die vandaag wordt gevierd. Als de vrouwenemancipatie mede dankzij veranderde arbeidspatronen is voltooid, komt er misschien noodgedwongen een Dag voor de Man.