Vrede bewaren in Somalië met 4000 man

De eerste soldaten van een Afrikaanse vredesmacht zijn gisteren in Mogadishu gearriveerd. De kans op vrede in Somalië neemt snel af door toenemende gewelddadigheden.

Nairobi, 7 maart. - De eerste Oegandese militairen van de vredestroepen namens de Afrikaanse Unie waren gisteren nauwelijks uit het vliegtuig gestapt op de luchthaven van Mogadishu toen onbekenden raketten afvuurden op de landingsbaan. Eén persoon raakte gewond, later vielen elders in de stad drie doden bij gevechten. Dergelijke incidenten komen sinds een maand vaker voor. „We voelen ons steeds onveiliger”, vertelde een inwoner gisteren telefonisch. „Elke dag vinden er beschietingen plaats. Er worden aanslagen uitgevoerd op geestelijken en intellectuelen. We zijn blij als vredestroepen dit kunnen stoppen.”

Kerstmis vorig jaar maakte een Ethiopische invasiemacht een einde aan de zes maanden durende heerschappij over Mogadishu door de Unie van Islamitische Rechtbanken (ICU). De ICU, een coalitie van gematigde en extreme moslims, had orde en rust gebracht en een reeks strenge fundamentalistische gedragscodes ingevoerd. Ethiopië en de Verenigde Staten toonden zich ongerust over de betrokkenheid van internationale terroristen en daarom verdreven ze, zonder veel tegenstand te ondervinden, de ICU. Maar ze zorgden niet voor een nieuwe sterke autoriteit, waardoor een groot machtsvacuüm ontstond.

Wie precies verantwoordelijk is voor het toenemende geweld in Mogadishu is onduidelijk. Van een georganiseerde opstand is (nog) geen sprake. Uit volkswijken worden doorgaans raketten afgevuurd op de zee- of luchthaven en de projectielen belanden meestal zonder een doel te hebben geraakt in de Indische Oceaan. Ethiopische troepen en slecht opgeleide soldaten van de zwakke Somalische regering vuren vervolgens terug waarbij burgers in de woonwijken worden geraakt. Honderden inwoners zijn de stad ontvlucht.

Soms zijn Ethiopische soldaten het doelwit, maar meestal blijven die ‘onzichtbaar’. De Ethiopiërs proberen het meeste werk over te laten aan de paar duizend Somalische regeringssoldaten. Onder hen vielen de meeste slachtoffers, maar ook onder andere medewerkers van de regering van president Abdullahi Yusuf. Begin vorige maand werden er raketten afgevuurd bij het presidentiële paleis Villa Somalia en bij een aanslag later in de maand overleed een hoge politiecommandant. Ook de zeepiraterij die onder de ICU was gestopt, is weer hervat: sinds vorige week is het Keniaanse vrachtschip Rozen, gecharterd door het VN-Wereldvoedselprogramma, gekaapt.

Volgens de regering zitten de verdreven islamitische fundamentalisten van de ICU achter de aanslagen. Bewoners klagen over strijders van de krijgsheren die hun posities weer hebben ingenomen nadat ze vorig jaar door de ICU waren verdreven. Ook zijn er milities gesignaleerd verbonden aan naar het buitenland uitgeweken parlementsleden die in conflict raakten met de president omdat deze weigert te onderhandelen met de verslagen ICU-aanhangers.

„Bij iedere machtsstrijd geven de clans de doorslag”, analyseert een hoge VN-medewerker, werkzaam in Somalië. „De ICU kon opereren omdat enkele clanleiders steun gaven. En milities van de islamitische rechtbanken werden gemakkelijk verslagen in december, want diezelfde clanleiders trokken hun steun weer in wegens de Ethiopische overmacht. Vrede is alleen mogelijk als de regering akkoorden sluit met alle subclans. Nu worden de regering en het Ethiopische leger door de bewoners als bezettingsmacht ervaren.” President Yusuf beloofde ruim een maand geleden een verzoeningsconferentie met alle clans te zullen organiseren.

De Ethiopiërs kondigden in januari aan te zullen vertrekken, maar door het toenemende geweld en de vertraagde komst van de Afrikaanse vredesmacht stelden ze hun vertrek uit. De Afrikaanse Unie wil, met vooralsnog alleen diplomatieke steun van de VN-Veiligheidsraad, 8000 man stationeren in en rond Mogadishu. Oeganda levert 1500 man, Burundi 1700, Nigeria 850 en Ghana 300. Het enthousiasme voor deze missie is in Afrika uiterst klein; er moeten nog 4000 vredessoldaten worden gevonden. De financiering door de VS en Europa is nog onvoldoende.

De Afrikaanse vredesmacht heeft een beperkt mandaat. De soldaten moeten de vrede bewaren, ze mogen deze niet afdwingen. Ze zullen het rudimentaire leger van Somalië helpen trainen. Maar ze gaan geen milities ontwapenen, zoals de regering had gevraagd.

Een VN-vredesmacht probeerde al eerder, mid-jaren negentig, orde te scheppen in Mogadishu. De vredestroepen toen bestonden uit goed bewapende Amerikanen, Fransen, Italianen, Afrikanen en Aziaten. Zij faalden. En lieten Somalië in 1995 in chaos achter.