Morrelen aan het voetstuk

Bijzien zet elke week een nieuwe film in een bredere context. Deze keer over de verlokkingen van de biopic zoals ‘La vie en rose’, ‘Jimmy Rosenberg’ en ‘Freedom Writers’.

Nee. Dit is geen IQ-test voor cinefielen. De vraag wat de overeenkomst is tussen Édith Piaf, Jimmy Rosenberg en Erin Gruwell is alleen te beantwoorden door wie deze filmpagina zorgvuldig leest. Over alledrie is namelijk een film gemaakt. Maar verder? Een chanteuse, een guitarist manouche en een lerares? Dat ze alledrie echt (hebben) bestaan.

Van de vijf films die deze week in de Nederlandse bioscopen uitgaan, zijn er drie een zogenaamde biopic, een biografische film, of we zouden Hannibal Rising, het eerste deel van de levensgeschiedenis van filmpersonage Hannibal – The Cannibal – Lecter voor het gemak ook mee moeten rekenen. De filmische levensloop van de mensenetende psychiater uit onder andere Manhunter (Michael Mann, 1986) en The Silence of the Lambs (Jonathan Demme, 1991) is illustratief voor de honger die filmkijkers en filmmakers hebben naar pakkende levensverhalen.

Hannibal Lecter was eerst een bijfiguur in de FBI-thriller Manhunter. Maar sinds Anthony Hopkins hem in The Silence of the Lambs is gaan spelen, is hij de hoofdpersoon van zijn eigen mythologie. Nu heeft bedenker/schepper Thomas Harris het slotakkoord Hannibal Rising geschreven, waarin hij de wordingsgeschiedenis van zijn immorele held uit de doeken doet. Helaas is het leven van Hannibal nu echt op. Er is geen plot die opkan tegen de gestaalde narratieve wetten van wieg tot graf.

De simpelste verklaring daarvoor is dat een levensverhaal (meestal) geen open einde kent. Want daar zijn de meeste filmkijkers niet zo dol op. Daarnaast kennen alle levens wel zo’n beetje dezelfde wetmatigheden, ook de levens van onbereikbare grootheden, die zo ineens heel invoelbaar worden. Het is soms ook gewoon fijn om een film een beetje aan dat voetstuk te zien morrelen. Als La vie en rose begint met het laatste grote concert van Édith Piaf in New York, weten we, ook als we niets van Piaf af weten: zo dadelijk is het afgelopen, en in flashback worden netjes de hoogtepunten van haar leven ingevuld. Dat is de klassieke biopic: een kleurboek met louter hoogtepunten, dramatische, pathetische, tragische.

In het geval van Freedom Writers bestaat het leven van onze echt bestaande hoofdpersoon Erin Gruwell, een lerares uit Longbeach, Californië die een stelletje kansarme kids met behulp van het dagboek van Anne Frank heeft leren lezen en schrijven, slechts uit dat ene hoogtepunt, dat ene wapenfeit. Voor een filmpersonage is zij eigenlijk te saai. Maar het feit dat zij een nobele daad heeft verricht maakt dat zij automatisch een film verdient: 15 minutes of fame opgerekt tot anderhalf uur. Het tragische lot van de moderne held.

Dan is wat Jeroen Berkvens doet in Jimmy Rosenberg - De vader, de zoon & het talent al bij voorbaat veel interessanter. Hij neemt een leven dat al afgelopen is en nog niet begonnen tegelijkertijd. En komt met zijn camera een tussenstand opmaken.