‘Er hangt een wolk boven de vicepresident’

Ex-topadviseur Libby werd gister schuldig bevonden aan meineed in een zaak over de wraak van het Witte Huis op een criticus van de Irak-oorlog. De jury hoorde geen persoonlijk motief en ziet Libby als ‘de zondebok’ van zijn bazen.

Republikeinen presenteren zich graag als compromisloze misdaadbestrijders. Voor de gisteren veroordeelde ex-topadviseur van vicepresident Dick Cheney en president George W. Bush, Lewis ‘Scooter’ Libby, kan dat nog interessante consequenties krijgen. De rechter die over drie maanden, in juni, zal bepalen welke straf Libby krijgt, staat bekend als een long ball hitter, een aanhanger van zware straffen.

„Iedereen zal je vertellen dat ik tough on crime ben”, zei rechter Reggie Walton ooit. „Ik heb er geen enkel probleem mee mensen voor jaren op te sluiten.” Walton dankt zijn positie aan Republikeinse presidenten: Ronald Reagan gaf hem zijn eerste baan in de magistratuur, en Bush promoveerde hem zes jaar geleden naar de regionale rechtbank in Washington, waar hij de berechting van Scooter Libby leidde. Volgens de federale richtlijnen wacht Libby (56) een straf van tussen de anderhalf en drie jaar – maar Walton kan daarvan afwijken.

Libby werd gisteren door een jury veroordeeld voor meineed en obstructie van strafrechtelijk onderzoek. Dat onderzoek draaide om wraak die het Witte Huis volgens de aanklager nam op ambassadeur Joe Wilson. Deze had gezegd dat de regering de nucleaire dreiging van Saddam Hussein moedwillig overdreef voordat de VS Irak binnenvielen (zie ook: ‘Plamegate’ leidde proces Libby in).

Op het proces bleek dat Libby de wraak op Wilson ondernam in opdracht van zijn baas, vicepresident Cheney. Maar eerder had Libby, in verhoren door de federale recherche FBI en later onder ede voor een grand jury, ontkend dat hij wraak wilde nemen. In vier van de vijf ten laste gelegde feiten is nu bewezen geacht dat Libby daarover heeft gelogen.

Vanzelfsprekend richtten alle ogen zich na de veroordeling op het Witte Huis, en dan vooral op Cheney. Maar in diens naaste omgeving werd het belang van de zaak binnen een paar uur op karakteristieke wijze gerelativeerd. „Scooter werkt al enige tijd niet meer voor de vicepresident (Libby vertrok als stafchef toen hij in 2005 verdachte werd, red.) dus ik denk niet dat dit veel impact zal hebben”, zei een vertrouweling van Cheney, ex-ambassadeur John Bolton bij de Verenigde Naties, tegen deze krant. Hij vond het oordeel van de jury „teleurstellend”, prees Libby („voortreffelijke man”) en benadrukte dat Cheney strafrechtelijk geen verwijt treft: „Er is nooit een beschuldiging geweest van onwettig gedrag door de vicepresident.”

Toch roept de zaak in veler ogen vragen op over de manier waarop de regering-Bush de – nu impopulaire – oorlog in Irak in 2003 is ingegaan. En welke rol prominenten zoals Cheney en Bush speelden bij het belagen van critici. Zo zei de woordvoerder van de jury, Denis Collins, dat de meeste juryleden op de zittingen sympathie voor Scooter Libby hadden gekregen. Voor de jury was hij „de zondebok”, zei Collins.

Tijdens het proces kwam vast te staan dat Libby geen persoonlijk motief had om te liegen over de wraakacties op Wilson: hij zou voor zijn aandeel daarin nooit zijn vervolgd. Het enige dat hij met de leugens bereikte was dat de rol van Cheney, in wiens opdracht hij werkte, en van Bush’ topadviseur Karl Rove, die meehielp aan de wraakacties, lange tijd buiten schot bleef.

„Wij zeiden onderling regelmatig tegen elkaar: wat doet hij [Libby, red.] hier?”, zei jurylid Collins. „Waar zijn Rove en al die andere kerels?” En de aanklager, Patrick Fitzgerald: „Er hangt een wolk boven vicepresident Cheney.”

Ook Republikeinen die de zaak destijds op het Witte Huis meemaakten, vinden dat de regering niet langer kan zwijgen. Zo kwam gisteren voor het eerst Scott McClellan naar buiten, die als woordvoerder van Bush in 2003 de betrokkenheid van Libby en Rove bij de wraakactie ontkende. Hij legde nu uit dat de twee hem destijds domweg hadden voorgelogen.

McClellan vertelde dat hij tot nu toe begrip had voor de zwijgzaamheid van het Witte Huis. Maar de veroordeling van Libby heeft de zaak veranderd. Dit roept in het hele land vragen op, zei hij. En in reactie op een verklaring van Cheney, die liet weten niet inhoudelijk te zullen reageren, beval hij het Witte Huis aan „wél alle vragen te beantwoorden die nu spelen”: een beroep op Rove, Cheney en Bush om hun rol in de zaak prijs te geven.

Voorlopig hebben Libby en Cheney belang bij elkaars zwijgzaamheid. De twee mannen zijn al jaren vrienden. Toen Libby nog voor de vicepresident werkte, reed hij elke ochtend in één auto met Cheney naar het werk. Tijdens het kerstdiner in huize-Cheney waren Libby en zijn echtgenote vorig jaar nog te gast. Zodoende wordt er in de VS openlijk gespeculeerd over de gratie die Libby van president Bush zal krijgen als hij ook in hoger beroep veroordeeld zou worden. Alleen rechter Walton kan het Bush ongemakkelijk maken: hoe hoger de straf, hoe moeilijker een gratie is te verdedigen. De Democraten vroegen het Witte Huis gisteren al de toezegging dat Libby gratie zal ontlopen. Die werd niet gedaan.