Coach houdt kind uit internaat

Jeugdzorg is een grote kostenpost van provincies. Het is zaak zo veel mogelijk uithuisplaatsingen te voorkomen. Bijvoorbeeld door het inzetten van zestig gezinscoaches in Flevoland.

Vader werkloos, hoge schulden en opvoedingsproblemen. De twee zoons van de man uit Lelystad stonden op het punt uit huis geplaatst te worden. Maar gezinscoach Carin van Dijk wist het tij te keren. Zij ging wekelijks twee keer langs en bood hulp bij schoolbezoeken, het schrijven van sollicitatiebrieven en het opkrikken van sociale vaardigheden. Zo vond vader een baan en droeg hij zijn frustratie niet langer over op zijn gezin. De kinderen hoeven voorlopig niet naar een internaat.

Jeugdzorg is een belangrijk thema tijdens de Provinciale Statenverkiezingen. Na verkeer en vervoer is jeugdzorg meestal de grootste begrotingspost van provincies. Zij zijn verantwoordelijk voor de opvang van kinderen met zware problemen. Lichtere hulp valt onder verantwoordelijkheid van gemeenten. Het rijk sluist jaarlijks 1,2 miljard euro naar provincies voor jeugdzorg.

Tussen politieke partijen tekenen zich geen scherpe tegenstellingen af over de jeugdzorg, zo blijkt uit een landelijke vergelijking van alle verkiezingsprogramma’s. Allemaal vinden zij de wachtlijsten onacceptabel en het sleutelwoord is preventie. Snel signaleren, soepel doorverwijzen, bureaucratische muren afbreken. Dat is dé manier om dramatische incidenten zoals met het meisje Savanna te voorkomen.

De Centra voor Jeugd en Gezin die overal in het land worden opgericht, aldus het regeerakkoord, krijgen een belangrijke rol in het voorkomen en signaleren van problemen. In die gemeentelijke centra wordt medische, sociale en educatieve ondersteuning voor ouders en kinderen georganiseerd. Blijkt jeugdhulp van de provincie toch nodig, dan willen de provincies uithuisplaatsingen zo veel mogelijk voorkomen.

„Lange tijd was het gebruik om een probleemkind uit huis te plaatsen en niets aan de thuissituatie te doen”, zegt PvdA-gedeputeerde en -lijsttrekker John Bos van de provincie Flevoland. „Keerde het kind terug naar zijn familie, dan doken de problemen weer op.” Dat wil Flevoland niet meer. Daarom zijn 60 zogenoemde ‘intensief pedagogische thuishulpen’ ingezet bij 500 gezinnen. Dat zijn gezinscoaches zoals Carin van Dijk. Het merendeel van het provinciale budget voor jeugdzorg (31 miljoen euro) gaat in Flevoland op aan deze ambulante thuishulp. Ook provincies als Limburg en Gelderland verwachten veel van de inzet van gezinscoaches. Meestal ligt de oorzaak van gedragsproblemen van het kind in het gezin: veel ruzies thuis, alcoholmisbruik of ouders die in het verleden zelf misbruikt zijn.

In de jonge provincie Flevoland is ruimte om te experimenteren. Het experiment met de gezincoaches slaat aan, zegt gedeputeerde Bos. In Flevoland is de behoefte aan jeugdzorg nog urgenter dan in andere provincies. Dat komt niet alleen omdat er relatief veel jongeren wonen, maar mogelijk ook omdat veel mensen die zich er vestigen niet goed kunnen aarden in hun nieuwe omgeving.

Ambulante zorg aan huis is vele malen goedkoper dan kinderen elders onderbrengen. „Hulp aan huis is goed als dat mogelijk is. Maar wij zijn wel kritisch over de enorme groei van jeugdzorg aan huis”, zegt een woordvoerder van zorgaanbieder Stichting Jeugdhulpverlening Flevoland. „De provincie maakt er een prachtig verhaal van, maar er zijn toch vaak excessen waar thuishulp niet volstaat.” Er moeten voldoende opvangplekken buiten het gezin zijn, vindt de zorginstelling.

Waar Flevoland nadruk legt op gezinscoaches, schenkt Zuid-Holland veel aandacht aan de controversiële detentie van kinderen. Een paar jaar geleden brak commotie uit toen duidelijk werd dat de helft van de kinderen in jeugdgevangenissen geen strafblad heeft. Jongens en meisjes met ernstige gedragsproblemen zitten achter slot en grendel, alleen omdat er te weinig geld is om ze te behandelen. Zowel de SP als de ChristenUnie en GroenLinks zeggen nu in hun verkiezingsprogramma’s dat het opsluiten van deze kinderen niet mag. In Zuid-Holland lopen proeven om kinderen met ernstige problemen uit de jeugdgevangenis te houden. In een (semi-)gesloten instelling krijgen zij intensieve behandeling.

Zuid-Holland geeft nu 126 miljoen euro uit aan jeugdzorg, bijna 17 procent van het provinciale budget. Het CDA in Zuid-Holland vindt dat het beschikbare geld niet geheel naar de zorg hoeft, maar ook kan gaan naar samenwerking met scholen, kerken en sportverenigingen.

„Dat is heel apart”, zegt jeugdzorgspecialist Rosalie Delhaas van de provincie Zuid-Holland. „Alle andere partijen vinden dat geld voor de jeugdzorg alleen voor de zorg bestemd is.”

De meest gehoorde kritiek op de jeugdzorg is dat hulpbehoevende kinderen lijden onder de slechte samenwerking tussen instanties en hulpverleners. In politiek Den Haag rees vorig jaar de vraag of er wel goed aan is gedaan om de provincies als een extra bestuurslaag in 2005 de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg te geven. Is de jeugdzorg niet beter in handen van de gemeenten die de jeugd al helpen met het voorkomen van ernstige problemen?

Een jaar geleden dacht een Kamermeerderheid nog van wel, maar inmiddels stelt de CDA-fractie zich terughoudender op. Kleine gemeenten zouden te weinig mogelijkheden hebben om zware hulp te bieden. De Gelderse CDA-gedeputeerde Hans Esmeijer gelooft ook niet dat de verkokering vermindert als de provincies de jeugdzorg aan gemeenten overlaten. Esmeijer is aanvoerder van de twaalf gedeputeerden jeugdzorg in de provincies en voert namens hen overleg met de bewindslieden. Het regeerakkoord stelt de provincies in elk geval gerust. De coalitiepartners schrijven daar dat zij even geen stelselwijziging meer willen.