Verplichte stage? Goed plan!

Vroeger leerde je door de sociale dienstplicht nog wat normen en waarden waren.

En nu? Hoera voor de maatschappelijk stage dus!

In het regeerakkoord van het kabinet-Balkenende IV is vastgelegd dat jongeren tussen de 15 en 17 jaar tijdens hun schooltijd gedurende drie maanden een maatschappelijke stage moeten lopen. De bedoeling is dat ze de samenleving beter leren kennen. Een maatschappelijke stage is geen nieuw fenomeen: veel scholen hebben het al opgenomen in het onderwijsprogramma. Wel nieuw in de kabinetsplannen is het verplichte karakter van de stage.

De verplichte maatschappelijk stage voor jongeren is een geweldig initiatief. Vroeger droeg de (sociale) dienstplicht nog bij aan een groter besef van normen en waarden en gevoel voor discipline bij jongvolwassenen – zij het alleen bij mannen. De afschaffing van die dienstplicht, nu ruim tien jaar geleden, lijkt negatieve gevolgen te hebben gehad: de maatschappij is, vergeleken met enkele decennia geleden, verloederd. Dat ondervinden wij bij Stageplaza aan den lijve: studenten komen vaak te laat, bellen niet af als ze verhinderd zijn en spreken nauwelijks nog met twee woorden. Een maatschappelijke stage kan wat dat betreft een positieve ontwikkeling betekenen. Bovendien kan het scholieren helpen bij het beantwoorden van de vraag wat ze willen gaan doen als ze van school af zijn.

De praktische uitvoering van het kabinetsplan is echter een ander verhaal. Neem alleen al het gigantische aantal stagiairs dat de vrijwilligersorganisaties gaat overspoelen. In het schooljaar 2005-2006 zaten er 309.000 leerlingen in de derde, vierde en vijfde klas van het voortgezet onderwijs. Die moeten allemaal op stage. Voor grote, goed georganiseerde organisaties zoals het Rode Kruis zal het weinig uitmaken of er nu twee of twintig extra paar handen komen helpen. Zij hebben veel ervaring met vrijwilligers. Maar het kleine dierenasiel of het bejaardentehuis dat nog nooit een scholier van dichtbij heeft gezien, zal zich geen raad weten met alle aanmeldingen.

Daarnaast is er ook een organisatorisch probleem op de school zélf. Veel scholen hebben weinig of geen ervaring met het organiseren van stages. Hoe bepalen ze welke vrijwilligersorganisatie geschikt is voor hun leerlingen? En als er in een bepaalde regio weinig vrijwilligersorganisaties actief zijn, hoe voorkomen ze dan dat niet álle scholen in de buurt bij dat ene verzorgingstehuis aankloppen?

Bovendien kan het verplichte karakter van de maatschappelijke stage de leerlingen demotiveren. Het zijn tenslotte puberende scholieren – een lastige groep.

Wil dit nu zeggen dat het plan niet of slecht uitvoerbaar is? Nee, mits overheid, onderwijs- en maatschappelijke instellingen én professionele stagebemiddelaars de handen ineenslaan om de genoemde problemen voor te zijn. Om te beginnen moet de stagebemiddeling in handen komen van professionele organisaties op dat gebied, om de scholen te ontlasten. Creëer daarvoor een portaal op internet waar vraag naar en aanbod van stages samenkomen.

Ook moeten de leerlingen in een vroeg stadium voorgelicht worden over de stage, om zoveel mogelijk weerstand weg te nemen. Denk daarbij aan een leuke verpakking: televisieprogramma’s op populaire jongerenzenders zoals TMF of MTV bijvoorbeeld. Jongeren doen tegenwoordig immers niets meer voor niks. Schrijf dus een stagecompetitie uit en beloon de beste stagiair van de maand met een reisje of een iPod. Op tv kan hij als een held worden onthaald. Of verleid jongeren met acties tot het inschrijven bij bepaalde moeilijke stages, zoals in de bejaardenzorg.

Zo kan ook de niet-betrokken en ongemotiveerde leerling enthousiast worden gemaakt voor een stage, ondanks dat hij er geen geld mee verdient. Het is immers van groot belang om ook deze jongeren te laten inzien dat de stage die ze gaan lopen niet alleen belangrijk is voor hun eigen ontwikkeling, maar ook voor die van de maatschappij.

Wanneer de samenwerkende partijen de mogelijke struikelblokken niet uit het oog verliezen en er gezamenlijke tegen ten strijde trekken, dan heeft dit beleidsplan zeker kans van slagen. De samenleving zal dan jaarlijks verrijkt worden met honderdduizenden jongeren die kennis en inzichten hebben opgedaan, waar zijzelf én de Nederlandse maatschappij nog lang profijt van zullen hebben.

Gijs Bodenstaff is oprichter en directeur van bemiddelingsforum Stageplaza.nl.

Lees alles over maatschappelijke stages op de website:maatschappelijkestages.nl