Uniek is de flipperkast van Lord of the Rings

Leiden kent sinds 1986 een unieke Tolkienwinkel.

Meest exclusieve klant ooit is regisseur Peter Jackson (‘The Lord of the Rings’), die voor 2.000 euro spullen kocht.

Aan de gevel van de Tolkienwinkel aan het Utrechtse Jaagpad in Leiden wapperen kleurrijke banieren fier in de wind. Bij binnenkomst word je begroet door een kartonnen ‘standee’ van Gollem, Tolkiens hobbit die door ‘de Ene Ring’ geestelijk en lichamelijk is verteerd. Zijn merkwaardige diepe keelgeluiden verraden een curieuze winkel. Het lange smalle pand met achterin een Tolkienmuseum, houdt het midden tussen een specialistische boekenwinkel en rariteitenkabinet in de sfeer van een plastic Midden-Aarde, de prehistorische fantasiewereld uit In de Ban van de Ring.

Alle boeken, vertalingen en uitgaven van en over de befaamde Britse auteur J.R.R. Tolkien en alles wat er na The Lord of the Rings-filmtrilogie aan goed bedoelde troep op de markt is gekomen bevindt zich in de winkel, die, zij het aanvankelijk als postorderbedrijf, sinds 1986 bestaat. „Het enige wat ik niet heb, zijn Tolkiencondooms”, lacht eigenaar René van Rossenberg. „Simpelweg omdat ze nooit gemaakt zijn.”

Eind jaren zeventig begon Van Rossenberg – eigenlijk afgestudeerd historicus – zijn carrière als Tolkienkenner en boekenverzamelaar, nadat hij als twaalfjarige gegrepen werd door In de Ban van de Ring. Hij werd in 1982 lid van het Nederlandse Tolkiengenootschap ‘Unquendor’ (naar Tolkiens elfentaal ‘Quenya’). Leden bleken geïnteresseerd in zijn verzameling en Van Rossenberg, middenstanderszoon en begiftigd met een gezonde handelsgeest, verkocht gedeeltelijk zijn Tolkienboeken.

Van Rossenberg haalde tot deel één van de filmtrilogie in 2001 uitkwam, 90 procent van zijn omzet uit boekenverkoop. Die is nu gedaald tot 25 procent. De overige 75 haalt hij uit merchandising: verkoop van ‘The One Ring’, waarvan er wel honderden blijken te zijn, kitscherige plastic hobbits, beeldjes van Frodo en de tovenaar Gandalf, replica’s van in de film gebruikte zwaarden die vanwege de gelimiteerde oplage tussen de 295 en 495 euro kosten, bijzondere banieren, posters, kalenders, kunstige zilveren elfensieraden, Midden-Aarde-muntjes, een heuse talencursus ‘elfs’, cd’s, bladmuziek van de In de Ban van de Ring-liederen, shirts, kaartspelletjes en, een Lord of the Rings-flipperkast.

„Absoluut mijn bijzonderste artikel”, aldus Van Rossenberg. „Die flipperkasten zijn in beperkte oplage in de VS gemaakt en daar al uitverkocht. In Nederland zijn er maar tien. De laatst verkoopbare staat hier. Vanuit het hele land komen er mensen op af. Vooral mannen tussen de 30 en 40.”

De Rotterdamse Ard Ooms (34) loopt inderdaad rechtstreeks naar de flipperkast, die in het museum staat opgesteld tussen bijzondere gesigneerde eerste uitgaven, mooi origineel werk van Nederlands Tolkienillustrator Cor Blok en de permanente tentoonstelling van Tolkiens bezoek aan Nederland in 1958.

Ooms zegt te zijn gekomen uit nieuwsgierigheid. „Ik hoorde van mijn neefjes over de Tolkienwinkel. Twintig jaar geleden las ik Tolkien voor het eerst. Sinds die tijd lees ik De Hobbit en de Ringboeken elke twee jaar. Vooral de boeken hebben van mij een fan gemaakt. De films zijn ook geweldig, maar ik verkies mijn eigen beelden.”

Ooms’ neefjes van acht en elf uit Leiden die met hun vader Jochem Frehe ook in de winkel zijn, hebben echter vooral belangstelling voor de gewilde kaart van Midden-Aarde en de miniatuurpoppetjes voor de populaire ‘Lord of the Rings strategy battle game’. Frehe noemt de passie van zijn zoons „gestuurde fantasie”. „Ik zie er weinig kwaad in.”

Hij krijgt bijval van Astrid van der Hoeven uit Delft die met haar moeder en zoon Coen (12), attributen zoekt voor Coens slaapkamer die moet worden aangekleed in Tolkienstijl: „Het is toch ook een hartstikke leuke hobby. Coen werd gegrepen door de films. Daarna heeft hij de boeken gelezen. Die vindt hij nog mooier dan de filmtrilogie. Uitgebreider en dieper.”

Van Rossenberg verwacht dat bij veel van die twaalf- en dertienjarige jongens – die sinds de filmtrilogie naast de oudere Tolkien- en fantasylezers tot zijn voornamelijk mannelijke klantenkring behoren – de liefde overslaat op de boeken. „Daar zal mijn winkel het in de toekomst ook weer meer van moeten hebben. Het is Tolkiens oeuvre dat uiteindelijk blijvend is.”