Grenzen luchtvaart verder open

De VS en de EU gooien mogelijk de grenzen voor de luchtvaart verder open. Voor het zover is, moet er nog veel worden geregeld. De Britse maatschappijen zijn fel tegen.

Vliegen van Eindhoven naar Salt Lake City met Air France, van Berlijn naar Kansas met KLM en tussen Napels en Boston aan boord van Lufthansa. Alle denkbare verbindingen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten, met alle maatschappijen, zijn straks mogelijk als er een verdrag – open skies – komt voor liberalisering van de luchtvaart tussen de EU en de VS. Aan beide kanten van de Atlantische Oceaan zijn de luchtvaartautoriteiten bereid tot het verdrag, maar op het politieke vlak kan het nog misgaan. KLM, voorstander van open skies, verwacht daarom nog een „lang en ingewikkeld proces”.

Luchtvaartmaatschappijen mogen nu niet zomaar overal naartoe vliegen met hun vliegtuigen. De meeste landen of regio’s (zoals de EU) beschermen hun eigen grenzen door middel van verdragen. Het luchtverkeer tussen de Verenigde Staten en de EU, de twee grootste markten ter wereld en samen goed voor 60 procent van alle mondiale vliegbewegingen, is geregeld in bilaterale open skies-verdragen. Vrijwel alle lidstaten van de EU hebben zo’n afzonderlijke regeling met de VS, waarin is vastgelegd naar welke steden de maatschappijen uit beide landen mogen vliegen.

Afgelopen vrijdag bereikte het Amerikaanse ministerie van Transport overeenstemming met de verantwoordelijke transportinstanties van de EU over vervanging van deze afzonderlijke bilaterale verdragen door één akkoord voor de hele EU.

Volgens de ontwerptekst mogen Europese maatschappijen straks vanaf elke luchthaven in de EU vliegen naar elke denkbare bestemming in de VS. Nu mogen ze alleen vliegen vanaf en naar hun thuisbasis: KLM vanaf Schiphol, British Airways vanaf Heathrow en de andere Britse luchthavens, Air France vanaf de Parijse vliegvelden.

Europese maatschappijen krijgen ook de mogelijkheid hun bezit in Amerikaanse maatschappijen te verhogen, van de huidige maximale 25 procent naar 49,9 procent en in sommige gevallen nog meer. Dit opent de weg voor trans-Atlantische fusies of overnames. KLM heeft in het verleden aangegeven belangstelling te hebben in een fors aandeel in Northwest, waarmee het intensief samenwerkt. Maar Amerikaanse regelgeving stond dat tot nu toe niet toe.

Een van de grote struikelblokken is de positie van Groot-Brittannië en Heathrow. De luchthaven verwerkt het grootste aantal internationaal reizende passagiers ter wereld en vormt de spil in het luchtverkeer tussen Europa en Amerika. Maar Heathrow heeft een beperkte capaciteit en mede daarom staan de Britse autoriteiten slechts vier maatschappijen toe: British Airways, Virgin Atlantic (ook Brits) en twee Amerikaanse vervoerders: United Airlines en American Airlines.

Opening van deze lucratieve verdeling is niet in het belang van de vier. British Airways en Virgin zijn, volgens de Britse media vanmorgen, inmiddels met een harde lobby begonnen om het verdrag te torpederen. Volgens sommige Britse kranten zouden de maatschappijen inmiddels steun van de regering-Blair hebben gekregen.

Pablo Mendes de Leon, jurist aan het Instituut voor Lucht- en Ruimterecht van de Universiteit van Leiden, sluit niet uit dat de Britse regering haar nationale belangen voorop zal stellen. „De Britten kunnen gebruik maken van hun vetorecht of een uitzonderingspositie claimen.” Mendes de Leon ziet het tot stand brengen van het verdrag vooral als een „politiek gevecht”.

Op 22 maart beraden alle Europese vervoersministers zich in de Transportraad over het onderwerp. In mei volgt een top tussen de EU en de VS, waarop de open skies aan de orde komen. Het Amerikaanse Congres zal ook nog zijn goedkeuring moeten geven, vóór de geplande aanvangsdatum van het verdrag op 28 oktober.

KLM zegt zeer gecharmeerd te zijn van één Amerikaans-Europees verdrag, maar een woordvoerder denkt dat het nog wel even zal duren voordat de overeenkomst werkelijkheid wordt. „We zien het principeakkoord van vrijdag als een volgende stap in een zeer lang en ingewikkeld proces, zegt de KLM-woordvoerder. „Maar we zijn voor verdere liberalisering. Hoe meer mogelijkheden om te concurreren hoe beter.”

Mendes de Leon denkt dat vooral prijsvechters kunnen profiteren van een nieuw open skies-verdrag tussen de VS en de EU, mocht dat er komen. Gevestigde Europese maatschappijen zullen niet zo snel een route opzetten vanaf ‘vreemd’ grondgebied. „Bedrijven als Easyjet en Ryanair willen dat misschien wel doen. Zo hebben ze ook het luchtverkeer binnen Europa veranderd.”