Een knappe prestatie van de mensheid

Fantastisch nieuws, een paar weken geleden: eenderde van alle bossen op Kalimantan wordt beschermd. Eerder vergrootte Brazilië zijn beschermde bosareaal al naar 63 miljoen hectare, een oppervlakte zo groot als Frankrijk. Het gaat goed met het bos, wereldwijd. Het tempo van ontbossing is teruggezakt naar 0,18 procent (7,3 miljoen hectare) per jaar, een halvering ten opzichte van de jaren tachtig. Op sommige plekken – met name rond de evenaar – neemt het bosareaal af, maar in andere werelddelen neemt het snel toe, zoals in China en zelfs in de Sahel.

Vier miljard hectare

De officiële statistieken van de landbouworganisatie FAO laten sinds 1950 zelfs amper een afname van het totale bosoppervlak zien, vanwege voordurende correcties op de areaalstatistiek. Nog steeds telt de wereld ruwweg vier miljard hectare bos, zo’n 30 procent van het totale landoppervlak. Gezien de zeer ruime verdubbeling van de wereldbevolking in diezelfde periode, een knappe prestatie van de mensheid. En dat een hoge bevolkingsdichtheid plus een hoge levenstandaard niet tot ontbossing hoeft te leiden bewijst Japan. Dat land is voor maar liefst 63 procent bebost, ondanks tien miljoenenagglomeraties.

Brazilië: biologische schatkamer

Verreweg het grootste areaal tropisch regenwoud in de wereld, 478 miljoen hectare, ligt in Brazilië. De Amazone herbergt een ongekende biologische rijkdom, alleen al 7780 boomsoorten en miljoenen insectensoorten. De meeste daarvan wachten nog op ontdekking. Houtplantages daarentegen tellen amper wilde planten en dieren, die zitten de maximale houtproductie alleen maar in de weg. Maar ze zorgen wel voor het vastleggen van CO2 en ontlasten de meer natuurlijke bossen wat betreft onze vraag naar hout. Van het wereldbosareaal bestaat 36 procent uit natuurlijk oerbos, 60 procent uit beïnvloed, seminatuurlijk bos en 4 procent uit plantages.

Waarom mag ontbossen niet?

Hoe reëel is het eigenlijk om van Brazilië te eisen dat de ontbossing er stopt, terwijl 56 procent van het land nog bedekt is met grotendeels natuurlijke wouden? In Nederland is, sinds het kappen van het Beekbergerwoud in 1871, 100 procent van het oerbos verdwenen. Als Brazilië het percentage beschermd bos verder blijft vergroten naar uiteindelijk ongeveer 50 procent, dan is dat areaal – zo groot als de halve EU! – ruim voldoende om vrijwel alle regenwoudsoorten overlevingskansen te bieden.

Areaalafname leidt niet tot uitsterven soorten

Ecologen geloofden lange tijd iets anders. Een jaarlijkse afname met 1 procent van het bos zou volgens de zogeheten ‘species-area-formule’ leiden tot een soortenverlies van 0,35 procent. Als we ervan uitgaan dat de tropische regenwouden tien miljoen diersoorten tellen, komt dat neer op het verdwijnen van 35.000 soorten. Maar er is eigenlijk nooit concreet feitenmateriaal in het veld gevonden dat deze formule ondersteunt. Terwijl het Braziliaanse bosareaal 17 procent kleiner werd sinds 1950 is er dan ook geen enkele regenwoudsoort geregistreerd als uitgestorven.

Kor Goutbeek