Echte gevoelens, al denkt de verteller er anders over

Max Ophuls verwerkte drie korte verhalen van Guy de Maupassant in zijn film.

De satire en ironie worden knap opgeroepen.

In het Frans heet een bordeel een ‘maison close’, een benaming die regisseur Max Ophuls in Le plaisir tot fraaie opnamen inspireerde. Wanneer hij in de tweede episode van zijn drieluik mannen filmt die een sfeervol provinciebordeeltje binnengaan, lijkt hij hen in zijn regie te willen volgen. Helaas, precies op dat moment sluit de madame de voordeur. Om toch iets te registreren van het interieur beweegt de camera zich omhoog langs de muur, om het gebouw heen. Maar telkens als er een glimp kan worden opgevangen van de vrouwen en cliënten binnen, loopt er iemand langs die de luiken sluit of de gordijnen dichttrekt. Altijd blijft de toeschouwer buiten. Het is immers een ‘gesloten huis’.

Een letterlijk gelezen tekst wordt zo een speelse regieaanwijzing. Het kenmerkt Le plaisir, waarin Ophuls drie korte verhalen van Guy de Maupassant bewerkte. De satire en ironie – thema’s van de boekenweek die volgende week begint – uit De Maupassants teksten worden steeds op knappe wijze opgeroepen, vooral door de confrontatie van beeld en woord.

Volgens de inleiding die filmhistoricus Jean-Pierre Berthomé op de dvd van Le plaisir geeft, wilde Ophuls zijn film eigenlijk beginnen en eindigen met ontmoetingen tussen een regisseur en een schrijver. Een filmmaker, op zoek naar een onderwerp, zou vanuit het duister de stem van De Maupassant opvangen die hem een aantal novelles als materiaal aandroeg.

Die opzet sneuvelde, maar er wordt in de film wel naar verwezen. De vertelstem waarmee Le plaisir opent, merkt op dat er veel manieren zijn voorgesteld om deze verhalen te introduceren, maar dat het misschien toch het beste is als hij zich direct tot zijn publiek richt. Het is een vriendelijke stem. Het is iemand die met een lichte aarzeling spreekt. Hij presenteert zichzelf niet als een alwetende verteller die zich ver boven de gebeurtenissen verheven voelt. Hij lijkt zijn hoofdpersonen met een glimlach te becommentariëren. Maar tegelijk is het contrast sterk, tussen enerzijds zijn soms spottende toon en anderzijds de passies van de mensen over wie hij spreekt.

Ophuls was de meester van lange camerabewegingen door propvolle decors en hier gebruikt hij die virtuositeit om een duizelingwekkende wereld op te roepen waarin de personages zich kunnen verliezen. De overgave van de bejaarde man die zich in de eerste episode met een verstikkend masker op naar een rijk aangekleed bal gaat, om met jonge vrouwen te kunnen dansen.

De diepe ontroering die de vrouwen uit het bordeel in het tweede deel voelen tijdens een eerste communie in een dorpskerk vol kitscherige engeltjes en glinsterende iconen. Voor de verteller zijn die gevoelens niet helemaal serieus te nemen, voor henzelf zijn ze echt – daar ligt de schoonheid van Le plaisir.

In de laatste van de drie verhalen speelt De Maupassant ook zelf een rol, door ‘zijn stem te lenen’ aan een journalist die zijdelings betrokken raakt bij de liefdesgeschiedenis van een schilder en een model. Dan blijkt pas echt hoe groot de afstand tussen de ironische verteller en zijn personages is.

Wanneer hun relatie een verschrikkelijk einde tegemoet dreigt te gaan, zet hij achter de piano net een vrolijk dansje in. En als hij hen, met een sigaar in de hand, in het slotbeeld gadeslaat, passeren de geliefden hem zonder een woord. Ze weigeren hem te groeten.

DVD

Le plaisir

Regie: Max Ophuls. Met: Madeleine Renaud, Danielle Darrieux, Simone Simon. Gaumont, 1952.

***** Film

***-- Extra’s