‘Dit portret hoort hier thuis’

Vier musea zijn opgelucht dat ze hun schilderijen weer terugkrijgen. Maar er is ook kritiek op de keuze van de Nederlandse staat. „Dit is toch zeker tweede of derde keus.”

Dolgelukkig zijn de vier musea die deze week te horen kregen dat ze hun geliefde schilderijen weer terugkrijgen. „Dit is fantastisch”, zegt Liesbeth Helmus, conservator oude kunst bij het Centraal Museum in Utrecht, dat twee bij elkaar horende schilderijen van Paulus Moreelse weer kan verwelkomen. „Deze portretten horen hier echt thuis. Het gaat om bekende Utrechtenaren en ze zijn gemaakt door een van onze belangrijkste schilders.” Helmus had zich flink zorgen gemaakt wat er met de portretten zou gaan gebeuren. „Wat als ze te koop waren aangeboden op de veiling? Het zijn kostbare schilderijen en ik vraag me af of ons museum het had kunnen terugkopen. Gelukkig hoeven we dit traject niet meer te bewandelen.”

Ewoud Mijnlieff, conservator oude kunst in het MuseumgoudA, is erg blij met de terugkomst van het schilderij Kind op sterfbed van Bartholomeus van der Helst. „We wisten al een paar dagen dat we het terug zouden krijgen. Ik vind het verassend dat de erfgename juist dit werk heeft geschonken. Het is misschien minder bekend, maar het is absoluut bijzonder.” Vorig jaar april moest het museum het werk teruggeven. „We hebben sindsdien gemerkt dat bezoekers regelmatig vroegen waar dit schilderij is gebleven. Mensen misten het. Dat komt omdat het een intrigerend werk is dat dubbele gevoelens opwekt. Je ziet een dood kind met een grauw gelaat en dat is naar. Maar tegelijkertijd wekt het ook ontroering op.”

Charles de Mooij, adjunct-directeur en hoofdconservator van het Noordbrabants Museum in Den Bosch kan het schilderij Architectuurfantasie met figuren (1633) van Dirck van Delen weer ophangen. „Dit werk maakt deel uit van een reeks schilderijen die wij hebben van Van Delen. Sinds de teruggave vorig jaar hadden we er nog maar twee en dat was wel wat weinig.” Het Noordbrabants Museum moest vorig jaar meer dan tien schilderijen afstaan aan de erven. „We hadden graag meer schilderijen teruggekregen”, zegt De Mooij. „Maar we waren er op voorbereid. Als je iets in bruikleen hebt, weet je dat er een kans is dat je het weer moet afstaan.”

Karel Schampers, directeur van het Frans Hals museum in Haarlem, vindt de keuze van de Nederlandse staat ‘uitermate teleurstellend’. „Dit is toch zeker tweede of derde keus. Dit zijn geen schilderijen die enorm belangwekkend zijn voor het Nederlandse cultureel erfgoed.” Schampers pleitte al eerder in deze krant voor de aanschaf van het Landschap met een episode uit de verovering van Amerika van Jan Mostaert. „Maar ik ben niet bij de onderhandelingen aanwezig geweest. Het kan natuurlijk heel goed zijn dat Von Saher dit schilderij, net als het Rivierlandschap met veerpont (1649) van Salomon van Ruysdael, in haar eigen privécollectie wil houden.”

Het Maastrichtse Bonnefantenmuseum had 38 vroege werken uit de Goudstikkercollectie, waaronder het schilderij De heilige Lucia (ca. 1325) van Jacopo del Casentino. Directeur Alexander van Grevenstein vindt het jammer dat het museum, dat de meeste Goudstikkerschilderijen in bezit had, geen enkel werk terugkrijgt. „We hebben de collectie altijd met veel trots getoond. Dat moeten we nu missen.” Dat andere schilderijen die van groot belang zijn voor het Nederlands cultureel erfgoed nu ook verdwijnen vindt hij ‘doodzonde’. Maar hij blijft er nuchter onder. „Het feit is dat het weg is. De rechter heeft beschikt, de staat is in overeenstemming gekomen met de erven. Daarmee is de kous af.”