Cecelia, heldin bij Lakota Oglala

Overal in de VS is abortus een splijtzwam.

De ‘Hillary van de indianen’ verloor haar baan omdat ze een abortuskliniek wilde openen.

Op de South Dakota Indian Business Conference in Rapid City is de stereotype indiaan – arm, dronken – afwezig. Hier zie je dames in mantelpakjes, de nieuwste laptops, veel blackberry’s (favoriete ringtone: Superstition, Stevie Wonder). Hier komen de eenlingen bijeen, bijna alleen vrouwen, die zich met eigen bedrijfjes aan de malaise op de reservaten onttrekken.

En Cecelia Fire Thunder (60) is hun leider, om niet te zeggen: hun heldin. Zodra zij binnenstapt – grote passen, kin omhoog – vliegen de conferentiegangers op haar af. Ze vragen advies of bemiddeling, ze zoeken financiers. In de borstzak van haar spijkerjurk puilen de visitekaartjes na een uurtje al uit. „Och”, zegt ze luchtig, „ik ken nu eenmaal veel mensen.”

Fire Thunder, zegt filmmaker Sam Hurst, die diverse documentaires over Sioux-stammen in South-Dakota maakte, is „de Hillary Clinton van de indianengemeenschap”. Met één verschil: zij sláágde er al in de eerste vrouwelijke leider van haar volk te worden. In 2004 werd ze president van de Lakota Oglala en kreeg daarmee de leiding over het in oppervlakte een na grootste reservaat van de VS. Maar vorig jaar werd ze alweer afgezet. „Mensen spreken nog steeds met heimwee over haar”, zegt David Melner van de Indian County Daily.

Fire Thunder kwam ten val in een debat dat in Amerika nooit ophoudt: de abortuskwestie. Hoewel abortus sinds 1973 legaal is en dat vermoedelijk nog jaren zal blijven (inzet), houden politici het onderwerp graag op de agenda: vooral voor conservatieve politici is het een ideaal onderwerp om zich van ‘links’ te onderscheiden.

De val van Fire Thunder werd ingeleid toen de conservatieve gouverneur van South-Dakota vorig jaar een wet tekende die abortus in vrijwel alle gevallen verbiedt, ook bij verkrachting. Media sprongen er massaal op, al ging het om een symbolische daad: staten, zoals South-Dakota, hebben op dit moment geen invloed op de nationale abortuswetgeving.

Fire Thunder, destijds president van de Lakota Oglala, werd niettemin gealarmeerd door het bericht. Zij dankte haar verkiezing mede aan het feit dat ze werk wilde maken van het relatief grote aantal verkrachtingen in het reservaat. „Daarom lanceerde ik het idee voor een abortuskliniek in het reservaat”, zegt ze nu.

Haar persoonlijke verleden speelde een grote rol. In de jaren zestig werd ze gedwongen het reservaat te verlaten en in Los Angeles te gaan wonen. Ze werd verpleegster en activiste, die streed voor betere zorg voor de armen. „Je moet erbovenop zitten, anders krijg je niets voor elkaar.”

Zo raakte deze indianenstam aangestoken door het abortusdebat. Fire Thunder werd door het parlement van de Lakota ter verantwoording geroepen. De invloedrijke onderwijzer Will Peters (46), steunde haar aanvankelijk. „Ik vond dat vrouwen zelf moeten beslissen over hun lichaam”, zegt hij. Maar later bedacht hij zich. Bejaarde stamleden – die de tribale politiek tot Fire Thunders komst domineerden – oefenden druk op hem uit. Ze herinnerden hem eraan „dat ons volk al eerder uit naam van de hebzucht was uitgemoord”. Peters zou later de afzetting van Fire Thunder leiden. „Een kindermoordenaarsfabriek was een ontkenning van onze geschiedenis”, zegt hij nu.

Fire Thunder denkt dat de agressiviteit waarmee ze de laan werd uitgestuurd voortkwam uit kritiek die ze eerder op de oudere stamleden leverde. Niet alleen verweet ze de mannen lankmoedigheid tegenover verkrachtingen en alcoholisme in het reservaat. Ze had ook een miljoenenschuld aangetroffen toen ze de leiding overnam en haar voorgangers daarvoor publiekelijk gekapitteld. „Dit ging niet over abortus. Dit ging over heren die zich gekrenkt voelden.”

Maar ze is nog altijd blij dat ze voet bij stuk hield. „Toen ik de ochtend na mijn afzetting wakker werd was ik opgelucht dat ik voor mijn principes was blijven staan.” Ze werkt nu als consultant en geniet volgens vriend en vijand nog altijd grote populariteit. „Als ze zich verkiesbaar stelt, zou ze onmiddellijk weer door de Lakota gekozen worden”, zegt Sam Hurst.

Maar Fire Thunder heeft grotere plannen. Door haar afzetting is ze een leidend figuur geworden in een coalitie tegen de radicale anti-abortuswet van de gouverneur van South-Dakota. En vooral dankzij die coalitie stemde afgelopen november een meerderheid van de overwegend conservatieve bevolking dat plan af. „We zijn aan de winnende hand.”

Dat wil zeggen: voor even. Want zoals altijd met dit onderwerp, liet de reactie niet lang op zich wachten. De conservatieven in het Congres van South-Dakota zinspelen alweer op nieuwe radicale anti-abortusvoorstellen. En in respons daarop heeft Fire Thunder een vrouwengroep opgericht die voortaan bij elke verkiezing in South-Dakota (indiaanse) kandidaten naar voren zal schuiven die het recht op abortus verdedigen.

Zo is ook Cecelia Fire Thunder dankzij de abortusdiscussie een bekende figuur geworden. Denkt ze nooit – aangezien ze strijdt voor een recht dat bestaat – dat ze haar energie beter zou kunnen gebruiken? „Het is waar dat dit een symbolische strijd is”, zegt ze. „Maar het is belangrijk dat mensen worden voorgelicht, anders verliezen we alsnog. Amerikanen zijn nu eenmaal lui. Ze denken niet. Je moet ze opvoeden.”

En trouwens – ook de Lakota zullen uiteindelijk profiteren van haar gevecht. „Ooit zal die abortuskliniek op het reservaat er komen.”

Documentaires over indianen in de VS ‘voorbij de stereotypering’ op www.pbs.org/indiancountry