Sint Petersburg tart het Kremlin ‘Op betogen staan hoge boetes!’

Duizenden kwade bejaarden, jonge chaoten en andere mensen betoogden zaterdag in St. Petersburg tegen Vladimir Poetin.

Rookwolken, geschreeuw, bloed, oranje rook, vijftig of honderd arrestaties, duizenden betogers. In de chaos op de straten van Sint Petersburg is zaterdag weinig helder, behalve dat de macht de regie kwijt is.

Twee- tot vijfduizend betogers trotseren een verbod om te protesteren tegen het Kremlin: verrassend veel. Ze lopen politiekordons onder de voet, praten en slaan beurtelings op de oproerpolitie in. ‘Schande, schande’, roepen ze. ‘Dit is ónze stad.’ Razende oudjes en jonge chaoten, ze zijn er allemaal bij. Maar ook veel gewone mensen.

Organisator is ‘Een Ander Rusland’, het oppositiefront van Garri Kasparov, de beste schaker aller tijden. „Hier staan we dan in hart Sint Petersburg, waar wij niet mogen zijn”, roept hij rond twee uur ’s middags triomfantelijk naar de duizendkoppige menigte. „Dit is uw overwinning!” En inderdaad, zoveel straatrumoer zag Rusland sinds 1993 niet meer, toen Moskou dagenlang in de greep was van gevechten en president Jeltsin het parlement met tanks onder vuur nam.

Is Sint Petersburg een voorbode van een roerig politiek seizoen? Een try-out is het zeker, voor zowel de macht als de oppositie. Komend weekeind kiest Ruslands ‘tweede hoofdstad’ een Stadsdoema, of lokaal parlement. In december kiest heel Rusland een parlement, drie maanden later een opvolger voor president Poetin. Het Kremlin streeft naar een soepele machtsoverdracht, zonder straatrumoer, protest of oppositie. Al moet het wel op een beetje op een democratie lijken.

Valentina Matvijenko, gouverneur van Sint Petersburg, gaf een voorproefje van wat Rusland staat te wachten. Ze heeft Jabloko, de enige echte oppositiepartij, met een smoesje van de kieslijst geschrapt. Jabloko verzet zich namelijk fel tegen haar stokpaardje: een omstreden, driehonderd meter hoge kantoorkolos van het energiebedrijf Gazprom, vlak naast het oude stadscentrum.

Vervolg Rusland: pagina 5

‘Op betogen staan hoge boetes!’

RUSLAND

Vervolg van pagina 1

Wat resteert op de Petersburgse kieslijst, behalve de tandeloze communisten en ‘ultranationalisten’, is een fantoomstrijd tussen twee ‘virtuele’ partijen: Verenigd Rusland en Rechtvaardig Rusland. De een noemt zich rechts, de ander links, beide steunen ze het Kremlin en worden ze bemand door bureaucraten en zakenlui. Dat is ook de opzet voor heel Rusland, voorspelt ‘spindoctor’ Marat Gelman. „Een keus tussen Coca-Cola en Pepsi. Het gaat niet lukken.”

Sint Petersburg accepteert het opzetje in elk geval niet zonder slag of stoot, zo blijkt. Vrijdag verschijnt de gouverneur op tv om de betoging van ‘Een Ander Rusland’ te verbieden en haar onderdanen te verzoeken weg te blijven. Gratis reclame: Kasparov bedankt haar die avond met een brede glimlach. ’s Ochtends vroeg slaat de politie preventief zo’n vijftig jeugdige ‘nationaal-bolsjewieken’ in de boeien. De harde kern is er zo uit, hoopt men. Het verzamelplein Vosstanija blijkt met hekken afgesloten, de geplande marsroute richting Smolni-kathedraal geblokkeerd met tal van obstakels: rijen oproerpolitie, pantserwagens, arrestantenbusjes en waterkanonnen. „Burgers, verspreidt u!”, galmt het. „Op betogen staan arrestatie en hoge boetes!”

Het blijkt zinloos als de betogers vlak na twaalf uur onverwachts en in straf tempo de andere kant op benen, richting centrale winkelboulevard Nevski Prospekt. De massa zwelt in een mum van tijd aan tot een paar duizend man, die het ene na het andere politiekordon omzeilen of onder de voet lopen.

Rond kwart voor een wordt de stemming grimmig. Links duwt oproerpolitie jongeren in busjes en ontstaan een soort zwaardgevechten, van knuppels versus vlaggenstokken.

De doorbraak is dan al een feit. Voor de zuilengalerijen van de Gostini Dvor houdt de menigte stil en luistert naar Garri Kasparov. Waarna in zwart gehulde knokploegen van de oproerpolitie OMON zich als haaien op een school vissen storten. Ze slaan banen door de menigte, meppen in het rond, duwen deelnemers naar arrestantenwagens.

Toch is de uitslag helder. Kasparov-Kremlin: 1-0. De macht was de regie kwijt en wordt bestraft met – voor het Kremlin – gênante beelden van volksoproer. Niet op de staatstelevisie: pas de late avondjournaals maken gewag van een betoging: relschoppers uit Moskou overvielen het vredige Sint Petersburg, zo luidt de teneur.

Maar hoe groot is de onvrede? In het Kremlin zullen ze de beelden nauwkeurig en een beetje bezorgd bestuderen.

Opnames van demonstratie: http://www.nrc.nl/moskou