Saoedische omhelzing voor Ahmadinejad

Onverwachts ging de Iraanse president Ahmadinejad bij de Saoedische koning op bezoek. Iran voelt zich een beetje geïsoleerd.

De publieke lichaamstaal was warm: de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad en de Saoedische koning Abdullah omarmden elkaar en hielden elkaars hand vast. Maar verder leverde het onverwachte hoge Iraanse bezoek aan de Saoedische concurrentie zaterdag weinig tastbaars op.

Beide landen waren het eens dat de spanningen tussen shi’ieten en sunnieten in Irak moeten worden ingedamd en zich zeker niet over de rest van de regio moeten uitbreiden. Maar hoe het oplopen van die spanningen dan precies moet worden tegengegaan, werd niet meegedeeld. En toen het officiële Saoedische persbureau meldde dat Iran het onlangs uit de mottenballen gehaalde Saoedische vredesplan uit 2002 met Israël steunde, werd dat direct vanuit Teheran tegengesproken. Dat zou ook wel een heel opmerkelijke ontwikkeling zijn geweest, als de president die Israël van de Midden-Oosterse kaart geveegd wil zien, impliciet de joodse staat zou erkennen.

Misschien moet het persbureaubericht als plaagstootje worden gezien. Iran en Saoedi-Arabië zijn religieuze en regionale rivalen. Het shi’itische Iran en het ultra-sunnitische Saoedi-Arabië pretenderen beide islamitisch gidsland te zijn. Daarnaast eisen beide een politieke machtspositie op in het Midden-Oosten, met Saoedi-Arabië als relatieve nieuwkomer. Irans positie is structureel versterkt door de komst van een overwegend shi’itisch bewind in Irak; Saoedi-Arabië komt krachtig op dankzij Amerikaanse steun. De VS proberen een sunnitische alliantie met Israël te smeden om Iran, met zijn vermeende kernwapenplannen, en organisaties als het Libanese Hezbollah en het Palestijnse Hamas die Teherans steun genieten te isoleren. Saoedi-Arabië, dat na de Al-Qaeda-aanslagen van 2001 in de VS nog hartstochtelijk werd verketterd als terroristisch hartland, wordt daarbij in Washington als speerpunt gezien.

Maar de shi’itisch-sunnitische tweedeling en de concurrentiestrijd tussen Iran en Saoedi-Arabië moeten ook weer niet te absoluut worden gezien. Iran heeft een grote mond en Saoedi-Arabië vreest shi’itisch revolutionair vuur in het Golfgebied en moet niet denken aan een Iraanse kernbom. Maar geen van beide landen wil dat de burgeroorlog in Irak in een bredere regionale oorlog ontaardt of de controverse rond het Iraanse nucleaire programma tot een Amerikaans/Israëlische aanval leidt. Daarom bemiddelen beide landen nu samen in Libanon om de angel uit het conflict tussen Hezbollah en de door het Westen gesteunde regering van premier Siniora te halen. Een nieuwe burgeroorlog wordt door niemand gewenst. Daarom ook werd Ahmadinejad in Riad omhelsd.

De Saoedische leiders – en hun Jordaanse en Egyptische medestanders – moeten ermee rekening houden dat zij Iran wel zeer bedreigend vinden, maar hun burgers in meerderheid Amerika en Israël een stuk gevaarlijker achten. Volgens een recente opiniepeiling van het Amerikaans-Arabische bureau Zogby International beschouwde 79 procent van 3.850 ondervraagden in Egypte, Jordanië, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Marokko en Libanon Israël en 74 procent de VS de grootste buitenlandse bedreiging, terwijl 6 procent Iran noemde. Veel Iraniërs hebben niet veel op met de pro-Palestijnenuitspraken van hun leiders, maar de Arabische publieke opinie wel.

Intussen is Iran de laatste tijd wel enigszins in het defensief geraakt. De Saoediërs hebben met hun bemiddeling tussen de Palestijnse organisaties Hamas en Al-Fatah in Mekka hun vroegere greep hersteld op Hamas dat, hoewel sunnitisch, in Irans vaarwater was terechtgekomen. Iran is verder geschrokken van de sanctieresolutie van de VN-Veiligheidsraad – de sancties tegen hun nucleaire programma bijten niet, maar het had de Russische en Chinese steun ervoor niet verwacht. En ook zijn uitsluiting van een conferentie van islamitische landen in Pakistan, eind februari, deed pijn. De conferentie, met onder andere Egypte, Indonesië, Turkije, Jordanië en Saoedi-Arabië, was volgens de Turkse premier Erdogan niet bedoeld om een alliantie tegen Iran te smeden.

Maar Teheran ziet dat anders. Vandaar dat Ahmadinejad het nodig vond naar Riad te gaan.