Koorddansen voor verandering in Iran

In Teheran werden gisteren tientallen vrouwen opgepakt en gevangen gezet die protesteerden tegen de aanhouding van andere vrouwen. Het zijn allemaal leden van de beweging die zich inzet voor vrouwenrechten.

Een luid gejoel stijgt op als een arrestantenbus uit de poort van de rechtbank aan de Boekareststraat in Teheran tevoorschijn komt. In het schijnsel van de lantarenpalen zijn de gezichten te zien van de 33 Iraanse vrouwelijke activisten, die eerder die dag zijn opgepakt voor dezelfde rechtbank. Daar demonstreerden ze als steunbetuiging voor vijf andere vrouwen die moesten voorkomen wegens een andere politieke bijeenkomst.

De gearresteerde vrouwen zwaaien door de raampjes, vervolgens wordt de weg afgezet en rijdt de bus de straat uit. „Als ze maar vrij komen voor de 8ste maart”, zegt iemand. Iraanse vrouwenorganisaties hebben demonstraties aangekondigd voor die datum waarop de internationale vrouwendag wordt gevierd. Ze willen voor het Iraanse parlement protesteren en gelijke rechten voor vrouwen bij echtscheiding, voogdijschap en andere (juridische) zaken opeisen.

Vorige jaar werden er bij twee soortgelijke demonstraties ook tientallen vrouwen – tijdelijk – opgepakt. Vrijwel alle vrouwen die gisteren zijn gearresteerd, hebben leidende rollen in Irans kleine, maar luidruchtige politieke vrouwenbeweging.

Een man met een plastic zakje met medicijnen in zijn hand kijkt gelaten hoe de bus met arrestanten uit het zicht verdwijnt. Zijn vrouw zit erin. „Ze is vanochtend met haar gezicht tegen een bus geduwd door de politie. Ze heeft een paar tanden gebroken en heeft medicijnen nodig”, zegt een man die niet met zijn naam in de krant wil.

Ondertussen worden de leden van de Iraanse geheime dienst verbaal aangevallen door boze vrouwen en familieleden. „Ga nu naar huis, de dames zijn naar de Evingevangenis gebracht en morgen weten we meer”, zegt de man in standaard Iraans ambtenarenpak met drie-dagen-baard. „Hoe kunnen we u vertrouwen? Wie zegt dat ze niet naar een geheime locatie worden gebracht?” roept een vrouw. „U kunt me vertrouwen of niet. Die keuze is aan u”, antwoordt de man van de geheime dienst. Uiteindelijk blijken de vrouwen inderdaad naar de Evingevangenis te zijn gebracht.

„We hebben de vrouwen opgepakt omdat ze een illegale bijeenkomst hielden”, vertelt hij, omringd door omstanders. „Dit is absoluut geen preventieve arrestatie voor de internationale vrouwendag.” De vrienden en familieleden zijn boos. „U arresteert vrouwen, maar de grootste boeven lopen op straat”, zegt een dame wier haar ontsnapt vanonder haar verplichte hoofddoek. Ze verwijst naar een belangrijke crimineel die vorige week wist te vluchten. „Mijn drie dochters zitten in dat busje”, zegt een man van 70 die alleen zijn achternaam, Entesari, geeft. „Ze vechten voor hun rechten. Ik steun ze 100 procent.” Uiteindelijk wordt de correspondent van deze krant ook tijdelijk aangehouden waarbij de foto’s uit zijn camera worden gewist.

Twee weken geleden vertelde advocate en activiste Shadi Sadr (nu ook opgepakt), in een interview met deze krant dat haar organisatie juist aanzienlijk successen had geboekt door op bepaalde fronten samen te werken met de rechterlijke macht. „Tijdens onofficiële bijeenkomsten met rechters, ambtenaren en aanklagers discussiëren we over vrouwenrechten en verschillende projecten. Meestal geven we advies. Dat nemen ze vaak over”, vertelde Sadr. Haar project, Raahi, steunt voornamelijk arme vrouwen die geen advocaten kunnen betalen en tevens sociale steun nodig hebben.

Volgens haar heeft de regering voornamelijk problemen met haar organisatie als het om gevoelige onderwerpen gaat. „Maar praten over scheidingen en voogdij is geen enkel probleem.” Niet dat Raahi de discussie uit de weg gaat bij onderwerpen als steniging of verkrachting. „Dan proberen we ook via andere kanalen druk uit te oefenen. Dan organiseren we demonstraties of andere acties.”

In Irans onoverzichtelijke woud van verschillende rechtelijke- en politiediensten heeft Raahi dankzij bevriende ambtenaren een direct lijntje naar ayatollah Mahmoud Hashemi Shahroudi, hoogste man binnen de rechterlijke macht. Sadr is pragmatisch. „Soms kiezen we ervoor om met ze te overleggen, soms demonstreren we tegen de overheid. Deze twee paden zijn nodig om veranderingen te brengen in dit land. Het is koorddansen.”

Vanochtend werd de telefoon in het kantoor van Raahi niet opgenomen. Volgens Javad Montazeri, de man van activiste Asieh Amini die veel onderzoek deed naar de executie van een 16-jarig meisje in het stadje Neka, zijn de activistes nog niet vrijgelaten.

„Ze willen ons naar huis sturen. Misschien horen we vanmiddag meer”, vertelt Montazeri. „Ons dochtertje logeert bij haar tante. Ik blijf hier wachten voor de gevangenis tot mijn vrouw vrij is.”