Je eigen leven inrichten is óók emancipatie

Het gaat veel beter met de emancipatie dan blijkt uit de Emancipatiemonitor, zegt hoogleraar Jan Latten. Vijf dagen werken moet volgens hem niet de meetlat zijn voor de emancipatie.

Wat is emancipatie? Voor de één betekent het een betaalde baan en economische zelfstandigheid. Voor de ander zelf kiezen hoe je je leven inricht.

Jan Latten, hoogleraar demografie aan de Universiteit van Amsterdam, vindt dat de emancipatie van vrouwen te veel wordt afgemeten aan de mate waarin zij fulltime deelnemen op de arbeidsmarkt. „Vijf dagen werken, carrière maken en een hoog salaris zijn de normen voor emancipatie. Maar vrouwen hechten daar zelf minder belang aan dan mannen. Moet je die hoge ambities op het gebied van arbeidsparticipatie dan wel als norm nemen?”

De Emancipatiemonitor 2006 die in december uitkwam, doet dat wel. En dan blijkt: de emancipatie stagneert. Streefcijfers van de regering voor het percentage vrouwen met een betaalde baan, het percentage vrouwen dat ‘economisch zelfstandig’ is en het percentage vrouwen in topfuncties worden bij lange na niet gehaald.

Jan Latten vindt dat de auteurs, het Sociaal en Cultureel Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek (waar hij zelf ook werkt), een te somber beeld schetsen. In het blad Demos van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI), dat deze week verschijnt, nuanceert hij het gesomber over de emancipatie.

Om toch maar met de cijfers te beginnen: het percentage werkende vrouwen is in vijf jaar tijd gestegen met slechts 2 procent, en lag in 2005 op 54 procent, terwijl het streefcijfer 58,5 procent was. Daar kunt u toch niet omheen?

„Dat zijn maar gemiddelden. Als je het per leeftijdscategorie bekijkt, krijg je een ander beeld. Van de vrouwen tussen 25 en 35 jaar werkt bijna driekwart. De arbeidsparticipatie van jonge meiden is juist weer heel laag: nog geen 40 procent werkt. Maar dat komt doordat ze vaak nog een opleiding volgen.”

De regering streeft ernaar dat in 2010 65 procent van de vrouwen werkt. Volgens de Emancipatiemonitor is dat in dit tempo onhaalbaar. Ziet u dat anders?

„Misschien pakt de arbeidsdeelname van vrouwen juist wel veel hoger uit. Een belangrijke ontwikkeling is dat de onderwijsprestaties van vrouwen de afgelopen jaren enorm zijn gestegen. Het lijkt er zelfs op dat jonge vrouwen de mannen voorbijstreven. Die generatie hoog opgeleide vrouwen zal dat kenniskapitaal straks te gelde willen maken op de arbeidsmarkt. Bovendien zullen deze vrouwen hogere eisen stellen aan hun partner als het gaat over de verdeling van het huishouden en de zorg voor kinderen.”

De Emancipatiemonitor gaat over 2003 tot en met 2005, jaren waarin de economie niet floreerde. Was dat van invloed voor de emancipatie?

„Jazeker. De deelname van vrouwen op de arbeidsmarkt bleef in die periode steken op hetzelfde niveau. Je kunt dan concluderen: de emancipatie stagneert. Dat zie ik anders. Het percentage mannen met een baan daalde in dezelfde periode. Vrouwen handhaafden hun niveau van arbeidsparticipatie, terwijl mannen vaak werkloos werden.”

De economie trekt weer aan. Is daar voor vrouwen al iets van te merken?

„Ja, de arbeidsparticipatie van vrouwen is sindsdien met forse sprongen vooruitgegaan. Voor de leeftijdscategorieën boven de 25 jaar althans. Met 2 tot 3 procent in één jaar.

U heeft kritiek op de wijze waarop de emancipatie wordt gemeten. Hoe moet het anders?

„Die streefcijfers zijn een uitdrukking van de tijdgeest van de jaren zeventig. Men vond toen dat mannen en vrouwen volledig gelijkgeschakeld moesten worden. Ik constateer op dit moment een wending in dat denken. We moeten erkennen dat er toch wel enige verschillen zijn tussen de seksen. Vrouwen hebben andere opvattingen over de waarde van werk dan mannen. Ze vinden het belangrijk, maar willen niet per se een toppositie bekleden. Moeten wij daar dan wel naar blijven streven?

„Ik zeg dit op persoonlijke titel, vanuit mijn ervaring als hoogleraar demografie. Relativeer nou eens dat iedereen vijf dagen moet werken. Wat is er mis mee als een vrouw die net moeder is geworden, wat minder wil werken? Keuzevrijheid is ook een vorm van emancipatie.

„Het is ook de vraag of het financieel verstandig is als iedereen vijf dagen gaat werken. Stellen met een dubbel inkomen geven meer geld uit en dat drijft het gemiddelde prijspeil omhoog. Alleenstaanden worden daar de dupe van. Dat hebben we gezien met de huizenprijzen.”

Hoe gaat het met de mannenemancipatie? Ook beter dan uit de Emancipatiemonitor blijkt?

„Als je strikt naar de streefcijfers kijkt, zou je zeggen van niet. In 2010 zouden mannen minstens 40 procent van de taken thuis op zich moeten nemen. Zover zijn we nog niet. Wat je wél ziet, is dat mannen meer tijd zijn gaan besteden aan huishouden en kinderen dan vrouwen aan betaalde arbeid.”

Het artikel van Jan Latten in Demos is te lezen op www.nidi.nl