Het vieren van overleven

Langere dagen, jonge eendjes: nrc.next plaatst het fenomeen ‘lente’ in het aardse bestaan (en daarbuiten).

Vandaag: lentefeesten

Wij kunnen het ons bijna niet voorstellen, want we eten tegenwoordig ook aardbeien in de winter, maar ooit was er een dwingend verband tussen jaargetijden en voedsel. De lente was vol hoop, want de angst voor honger verdween. Ook was de lente vol kleur en licht – jong groen en bloesem verdreven het grauwe winterlandschap, en de lentezon en lengende dagen verjoegen het duister. Tijd voor feest, dus. Uitbundig feest.

Onze voorouders, misschien niet ongevoelig voor de schoonheid van een lentemorgen of de melancholie van een herfstbos, associeerden de seizoenen vooral met overleven. In de lente werd het wintergewas geoogst en werd gezaaid, in de herfst werd de zomeroogst binnengehaald en de wintervoorraad aangelegd.

Het ritme van de seizoenen varieert met het klimaat. In Egypte wordt het bepaald door het zwellen en slinken van de Nijl, in Zuid-Oost Azië en Oceanië door kentering van de moesson.

Voordat de mens landbouwer werd, zag hij de zalm in de rivieren, de kudden grote grazers op de vlakte en de vluchten wilde ganzen komen en gaan. Niets evenaart de ontroering van de inheemse jager uit Midden-Australië die aan het einde van de droge tijd, als alle leven uit het landschap leek verdwenen, bij de eerste stortbui de woestijn zag bloeien en wemelen van insecten, hagedissen en tsjirpende vogels.

Het uitlopen van de bomen en het vallen van de eerste regen waren aanleiding voor rituelen die we nu lentefeesten noemen. Er zijn twee overlappende soorten: kalenderfeesten aan het begin van het nieuwe maanjaar, als de boze geesten van het oude jaar worden verdreven – ze vallen samen met het voorjaar op het noordelijk halfrond – en seizoensfeesten als de natuur tot leven komt.

Bij beide hoort een verhaal. Een verhaal over het goede dat het kwade, en het leven dat de dood overwint: de boze koning, die het aflegt tegen zijn goede zoon op het hindoefeest Holi, de uittocht van de joden uit Egypte met Pesach en de opstanding van Jezus met Pasen.