Haenchens ‘Ring’ is de eerste authentieke

Deze maand verschenen de opnames van Wagners Der Ring des Nibelungen door De Nederlandse Opera onder Hartmut Haenchen op 14 SACD’s. Het zijn live-geluidsregistraties van de eerste scenische Nederlandse Ring ooit.

Even leek het erop alsof de Amsterdamse Ring voltooid verleden tijd was. De decors van de internationaal geprezen enscenering van regisseur Pierre Audi en decorontwerper George Tsypin uit 1997/98 zouden worden vernietigd. Van de voorgenomen laatste voorstellingenreeks in september 2005, waarin de vier opera’s als cyclus werden gebracht met het Nederlands Philharmonisch Orkest, werden wel beeld- en geluidsopnamen gemaakt. De dvd’s (verschenen bij opus arte) kwamen in de eerste helft van 2006 al uit. En nu zijn er ook vier boxen met door De Nederlandse Opera zelf uitgebrachte sacd’s; hybride surround -opnamen die ook op een gewone stereo cd-speler kunnen worden gedraaid. Uiteindelijk zijn het documenten van een nog bestaande productie geworden. Deze eerste Nederlandse productie van Der Ring des Nibelungen keert vanaf 2011 in brokjes terug, en zal in het Wagnerjaar 2013 opnieuw als cyclus te zien zijn.

Der Ring des Nibelungen is opera van grote gebaren en grote getallen. Wagner werkte 26,5 jaar aan zijn ongeveer 14 uur durende vierluik, het omvangrijkste werk uit de Westerse muziekgeschiedenis. Minstens zo imponerend zijn de facts and figures van de vele opnamen die al op cd beschikbaar zijn. Natuurlijk zal de Amsterdamse Ring daarvan concurrentie ondervinden; bij de grote internetwinkels kun je kiezen uit vele tientallen verschillende versies – van piraatopnames uit Wagner-walhalla Bayreuth tot recente stereo-opnames of legendarische monoversies onder leiding van dirigenten als Wilhelm Furtwängler of Joseph Keilberth.

De rijkheid en de breedte van het al beschikbare aanbod, doet eigenlijk niets af aan de waarde van de Amsterdamse opname. Om te beginnen is Haenchens Ring, die zowel in binnenland als buitenland goede kritieken kreeg, de authentiekste. Haenchen baseert zich als eerste op de Neue Richard-Wagner-Gesamtausgabe. En dat is lang niet het enige dat de opname voor heeft. Want al is de Amsterdamse Ring niet de orkestraal gloedvolste (Furtwängler, bij voorbeeld), snelste (Boulez, waarschijnlijk), langzaamste (Levine) of goedkoopste (Brilliant Classics, via de drogist), de opname is kernachtig en fris. En munt, met dank aan het uitgebreide navorswerk van onder anderen Haenchen zelf, uit door de doordachtheid van allerlei kleine details, ook in de zangpartijen.

De Amsterdamse Ring is ook in de geest authentiek; Haenchen laat het Nederlands Philharmonisch orkest met de zangers meeademen, leidt lucide en zwierig (Vorspiel Das Rheingold) maar kruidt die helderheid ook met opzwepende kracht (Vorspiel Die Walküre, Walkürenritt) of warme gloed (Wotans Abschied, liefdesscène Siegmund/Sieglind). En hij pakt uit waar nodig, zoals daar waar de goden het Walhalla binnengaan (einde Das Rheingold) of in de treurmars na Siegfrieds dood. Maar ook daar blijft de echt topzware Wagnerklank die Wagner zelf nooit voor oren heeft gestaan, op afstand.

De solisten die in het theater het meeste indruk maakten, zijn wel meestal maar niet steeds degenen die op cd óók het meeste imponeren. De komische wenken van Robert Bork (Gunther) mis je op cd en ook de herinnering aan Anne Gjevang (Erda) is sterker dan de opname. Maar waar Stig Andersen scenisch niet steeds volledig overtuigde, klinikt zijn Siegfried overwegend kloek en krachtig klinkt. Charlotte Margiono is en blijft vooral roeren door de menselijke kwetsbaarheid van haar Sieglinde; dat je hoort dat de noten niet steeds moeiteloos tevoorschijn rollen, draagt daaraan slechts bij. Albert Dohmen is met zijn gezaghebbende, volle geluid een uitstekende Wotan, vocaal van een andere orde dan Doris Soffel (Fricka), Chris Merritt (Loge). Werkelijk groots in haar onontsterfelijkte kwetsbaarheid is Linda Watson (Brünnhilde), die met haar kracht en souplesse het ene hoogtepunt aan het volgende (‘Wie Sonne lauter’) rijgt; niet voor niets zong zij de rol ook afgelopen zomer in Bayreuth. Excellerend in kleinere rollen zijn onder anderen Geert Smits (Donner) en Werner van Mechelen, als zeer soepele Alberich. De acterend zingende Graham Clark laat je de grimmige ironie van zijn Mime herbeleven – zelfs nu visuele component ontbreekt.

Dat De Nederlandse Opera ervoor koos de live-opnames uit te brengen op SACD is begrijpelijk; de ruimtelijkheid past uitstekend bij de eveneens ruimtelijke opzet van de productie. Op een gewone cd-speler heb je van de effecten daarvan wel een suggestie, maar klinken sommige zangers ook wat mat. Het gebruik van verborgen microfoons is bewonderenswaardig en draagt aan die ruimtelijkheid én de verstaanbaarheid, maar soms je even naar een gepolijster, directer geluid.

De uitvoeringsverantwoordingen van Haenchen in de cd-boekjes zijn voor de liefhebber alleen al ruim voldoende aanleiding de Ring aan te schaffen. Maar de beginnende Ring-luisteraar zal de libretti, die in de door vormdwang dunne boekjes moeten ontbreken, node missen.

Der Ring des Nibelungen door De Nederlandse . Opera, Ned.Phil. Orkest o.l.v. Hartmut. Haenchen. (14 SACD’ s - verschenen op Et’cetera)