Gevecht om een nieuw jongerenhuis

De ontruiming van een jeugdhuis in Kopenhagen leidde tot hevige rellen.

„Het stadsbestuur moet zijn belofte nakomen.”

Kopenhagen lijkt op zondagmiddag weer wat tot bedaren gekomen, na de hevige rellen van de dagen ervoor – de ergste in Denemarken in bijna vijftien jaar. Het winkelpubliek slentert langs de tientallen dichtgespijkerde winkels, de talloze stukgegooide flessen en het door de vlammen gesmolten asfalt in de drukke wijk Nørrebro. Maar Maya (21, rechtenstudente) voorspelt nieuwe onrust: „Zodra alle arrestanten weer vrij zijn, zullen we opnieuw actie ondernemen. Het stadsbestuur moet zijn belofte nakomen.”

Maya treedt op namens de voormalige bezoekers van Ungdomshuset (‘jeugdhuis’), een populaire ontmoetingsplaats voor autonomen en alternatievelingen die vorige week op last van de gemeente is ontruimd. Volgens de vaste bezoekers van Ungdomshuset heeft het bestuur van Kopenhagen een oude afspraak geschonden, die inhoudt dat het pand – eigendom van de stad – niet verkocht mag worden voordat de jongeren een nieuw onderkomen krijgen. Zeker is dat het bakstenen gebouw van vier verdiepingen nu in handen is van een kleine, zeer christelijke organisatie die heeft gezegd het met een ‘links’ verleden doortrokken pand te willen vervangen door nieuwbouw.

„Ungdomshuset was als mijn familie”, zegt Maya, die zes jaar lang dagelijks te vinden was in het pand. Voor een film, of een bord soep. Iedereen was welkom, zegt ze: jong en oud; man en vrouw; homo en hetero. Er vonden concerten plaats van bekende artiesten zoals Björk. De IJslandse zangeres vroeg hier minder entreegeld dan elders omdat ze het, aldus Maya, „gewoon mooi vond om in zo’n relaxte omgeving te spelen”. Overlast kwam volgens Maya nooit voor. En voordat mensen zich dingen gaan inbeelden: „Drugsgebruik was absoluut verboden. Dan vloog je er uit.”

Hard was dan ook de klap toen de hoogste rechter in Denemarken vorig jaar, na jarenlange procedures, de gemeente gelijk gaf inzake de ontruiming. In 2001 al verkocht Kopenhagen het pand. De gemeente beriep zich op een ingewikkelde clausule in het contract die haar van de plicht zou ontslaan om een nieuw gebouw te regelen, indien de jongeren bepaalde afspraken over het gebruik van het pand niet zouden nakomen. De rechter ging mee met de gemeente, wat leidde tot de ontruiming vorige week – en indirect tot een boel geweld.

In totaal zijn 643 mensen gearresteerd, aldus politiewoordvoerder Flemming Steen Munch. „De meesten kwamen uit het buitenland, zij zijn alweer terug in eigen land.” Volgens de woordvoerder komen de arrestanten uit Noorwegen en Duitsland, maar ook uit de Verenigde Staten „en zelfs Nieuw-Zeeland”.

De demonstranten richtten de afgelopen dagen een ware ravage aan in Kopenhagen. Op donderdag- en vrijdagnacht voerden zij in de smalle straten van Nørrebro een kat-en-muisspel uit met de massaal aanwezige politie – die zelfs twintig bussen had geleend van Zweden en zestien van Nederland. Verderop in de stad, bij Christiania, een vrijplaats van vooral voormalige hippies, ging een schoolbibliotheek in vlammen op.

Maya ontkent dat zij en haar medestanders blaam treffen voor het grootschalige geweld. De laatste keer dat zulke rellen plaatsvonden was in 1993, na een referendum over toetreding van Denemarken tot de EU.

„Ungdomshuset deelt geen orders uit, het geweld is niet georganiseerd. Wij hebben van tevoren alleen gezegd: er moet ruimte zijn om te reageren zoals je wilt – met bloemen of bakstenen.” Komt dat niet neer op een open uitnodiging aan onruststokers? Maya: „Wij zeiden: Kopenhagen krijgt een nieuw jeugdhuis, óf een gevecht om een nieuw jeugdhuis. De gemeente koos het gevecht.”

Morten Vestergaard denkt dat de inwoners van Kopenhagen aanvankelijk sympathiseerden met de jongeren, maar dat hun houding door alle geweld is omgeslagen. Vestergaard verslaat de rellen namens Jyllands-Posten, de krant die bekend werd door de beruchte Mohammed-cartoons. Hij legt uit dat de gemeente een nieuw pand heeft aangeboden voor 12 miljoen Deense kronen (ruim 1,5 miljoen euro). Maar de jongeren wilden alleen gratis een nieuw onderkomen. Vestergaard: „Ze hebben zo hun principes, die werken soms tegen ze.”

De verslaggever vindt dat de gemeente niet te snel moet toegeven aan de demonstranten. „Dan geef je het signaal af: ‘jullie gooien met stenen, wij geven jullie je zin’.” Maar voor de toekomst van de stad, zegt hij, zou het goed zijn als de gemeente – over een poosje – een oplossing biedt. „Ungdomshuset was wél belangrijk voor Kopenhagen.”