‘Dit regime is fragiel’

Oud-schaker Gari Kasparov hoopt president Poetin via de stembus te kunnen verjagen.

Wordt zijn oppositieblok echter uitgesloten, ‘dan volgt de climax, op straat’.

Na twintig jaar wereldheerschappij keerde Garri Kasparov in 2005 het schaken de rug toe. Hij had niks meer te bewijzen, niks meer te winnen. Nu strijdt hij om het Kremlin. Sinds twee jaar is Kasparov een fulltime oppositiepoliticus en coalitiebouwer met slechts één doel voor ogen: de ondergang van president Poetin en diens ‘corrupte regime’. Kasparov reist hiervoor kriskras door Rusland: in de regio’s is men nieuwsgierig naar de wereldkampioen; is de mediacontrole niet zo scherp, komt hij soms op televisie. Vorig week trotseerde Kasparov in Moermansk nog de poolnacht, binnenkort wakkert hij het vakbondsverzet in oliestad Soergoet aan, dit weekeinde komt hij Sint Petersburg op stelten zetten.

We spreken hem vrijdagmiddag in Hotel Radisson. Die ochtend kwamen we met de nachttrein uit Moskou aan. Op het perron wachten tien cameraploegen hem op, de helft is van de politie, die oproerkraaiers wil vastleggen. Kasparov heeft om twee uur ’s nachts al een persconferentie gegeven in wagon 14: de afdeling ‘platskarta’ waar gewone Russen reizen. De kachel loeit op 30 graden, de wagon staat vol hete cameralampen, zwetende journalisten en activisten. Maar zelfs in deze snikhete, ondraaglijk stinkende atmosfeer oogt Kasparov alert en intens geconcentreerd, zit hij meestal als een roofkat op het puntje van de bank, klaar om op te springen. Misschien oogt Kasparov daarom zo ouwelijk voor zijn leeftijd. Te intens, te veel zuurstof opgefakkeld.

Hoe gaat Kasparov dit jaar Poetin ten val brengen? „Eerst worden wij het onderling eens over een presidentskandidaat, dan schrijven we hem in. Weigert de macht hem te registreren, dan volgt de climax. Dan gaat het volk de straat op omdat zijn democratische rechten zijn gestolen. Is Rusland daarvoor nog niet rijp, dan maakte ik een verkeerde calculatie.”

Hoeveel betogers denkt Kasparov nodig te hebben? Vierduizend man brengt de macht al in problemen, denkt hij. „Dit regime is veel fragieler dan het lijkt. Vijftigduizend man op straat betekent het einde.” Half profetische woorden: een dag na ons gesprek leggen een paar duizend betogers Sint Petersburg twee uur lang lam. Kasparov glijdt onzichtbaar door de massa tot hij plots vanaf een trap met een megafoon de duizendkoppige menigte toespreekt. Als de politie die trap bestormt, is Kasparov weer verdwenen. Misschien een geheime deal: ook het Kremlin ziet liever geen bloedende wereldkampioen.

Waarom denkt u kans te maken tegen het Kremlin?

„Poetin hield onlangs een toespraak in München, sindsdien hoor je iedereen praten over een ‘nieuwe Koude Oorlog’. Dat verbaast me, want dit regime is geen geopolitiek monster zoals de Sovjet-Unie. Het wordt louter gedreven door winstbejag. En een Koude Oorlog kan je alleen voeren met steun van een ideologie, niet op basis van de gedachte ‘laten wij samen stelen’.

„Poetins ambitie is straks in alle rust te genieten van de miljarden dollars die hij stal. Hoe populair is hij? Ze zeggen dat 70, 80 procent van het volk hem steunt. Hoe komen zulke peilingen tot stand? Een onbekende belt u op met de vraag wat u van Poetin vindt. U bent onder de KGB opgegroeid, u weet dat Poetin een kolonel van de KGB is. Wat antwoordt u een onbekende dan over de telefoon?”

Gelooft u dat Poetin in 2008 stopt?

„De tijd van hoge olieprijzen is voorbij, de Russen zijn gefrustreerd omdat ze niet hebben geprofiteerd van de economische boom. Onze infrastructuur staat op instorten, er wordt niets nieuws gebouwd. Dat kan gewoon niet: steek je miljarden in infrastructuur, dan steelt de bureaucratie die gewoon. De prijzen stijgen veel sneller dan de salarissen. We stevenen af op een collaps, Poetin weet dat. Bovendien ruimen in het Westen al zijn vrienden het veld. Geen Berlusconi meer, geen Chirac, geen Bush, geen Schröder.”

Uw coalitie bestaat uit liberalen met een soms corrupt imago en radicale jeugdbewegingen. Speelt dat het Kremlin niet in de kaart? Dat beweert immers dat de oppositie bestaat uit westerse huurlingen en fascisten.

„Het Kremlin heeft een machtige propagandamachine en schept een virtuele realiteit. Maar hoe lang houden ze stand in een open debat? Een maand lijkt me heel lang.”

Maar dat open debat krijgt u niet.

„Als Poetin stopt, barst de strijd om de opvolging los. In het doemscenario grijpen reactionairen de macht, maar ik reken op een harde strijd tussen machtsclans binnen het Kremlin. Over enkele maanden bestaat er geen één Kremlin of één regering meer. Je ziet nu al dat de machtshebbers elkaar naar de keel vliegen. De bulldogs vechten weer onder de deken, zou Churchill zeggen. Dat zal leiden tot desintegratie van de machtsverticaal. En dan kan een onderliggende fractie in het Kremlin op zoek naar bondgenoten en contact met ons zoeken. Als wij zo marginaal zijn, waarom zetten ze dan telkens duizenden, tienduizenden politieagenten tegen ons in?”

Bent u niet bang dat ze u vermoorden, zoals de journaliste Politkovskaja?

„Ik heb altijd twee lijfwachten bij me, mij nemen ze niet zó gemakkelijk te grazen. Maar van staatsterreur kan niemand winnen. Mijn vrouw en baby zijn voorlopig uit veiligheidsoverwegingen in New York en ik hanteer het motto van de oude dissidenten: ‘Doe wat je moet doen, verder zien we wel’.”