Almere is op papier toeristenoord

Sinds de winkels op toeristische plaatsen iedere zondag open mogen zijn, noemt één op de vijf gemeenten zichzelf een toeristische trekpleister. Het nieuwe kabinet wil hier een einde aan maken.

Almere heeft de hele stad tot toeristisch gebied verklaard. Daarom mogen de winkels er 52 zondagen per jaar open zijn. „Een gevonden argument natuurlijk. Misschien dat er alleen wat mensen naar de uitbreiding van het stadshart door Rem Koolhaas komen kijken”, zegt fractievoorzitter Frits Huis van oppositiepartij Leefbaar Almere.

Volgens de Winkeltijdenwet mogen gemeenten maximaal twaalf koopzondagen per jaar toestaan. Een vijfde van alle gemeenten in Nederland omzeilt dat maximum door (een deel van) hun gemeente tot toeristisch gebied te bestempelen, waardoor de winkels elke zondag open mogen zijn, zo bleek oktober vorig jaar in de evaluatie van de Winkeltijdenwet. Die evaluatie sprak van een „onelegante oplossing”.

Het nieuwe kabinet wil een rem op het aantal koopzondagen. In het regeerakkoord staat dat „het oneigenlijk gebruik van de toerismebepaling” aan banden gelegd moet worden. Hoe dat precies zal worden ingevuld, is nog onduidelijk.

De SP en de SGP dienden eind vorig jaar samen al een initiatiefwet in om het aantal koopzondagen drastisch te verminderen. In dat voorstel mogen winkels alleen elke zondag open als in de gemeente toerisme ‘van structurele en uitzonderlijke aard en omvang is’. De minister van Economische Zaken moet daarvoor toestemming geven. „Dan houd je dus een paar grote steden en een paar grote badplaatsen over”, zegt SP-Kamerlid Sharon Gesthuizen.

Daar valt Almere waarschijnlijk niet onder. De stad is inmiddels zelf al bezig het aantal koopzondagen te verminderen. Het Almeerse college bestaat sinds april vorig jaar uit CDA, ChristenUnie, PvdA en VVD. Dat college heeft in het coalitieakkoord afgesproken een convenant af te sluiten met lokale ondernemers om het aantal koopzondagen te beperken tot twintig per jaar. Dat is nog niet gelukt.

Het ligt gevoelig, zegt Frits Huis van Leefbaar Almere, die eind vorig jaar vragen aan het college heeft gesteld over het uitblijven van afspraken. „Er schijnt wel draagvlak te zijn onder kleine ondernemers, maar niet onder grotere winkelketens.”

Juist voor grootwinkelbedrijven is het aantal koopzondagen geen probleem, zegt Sharon Gesthuizen. „Zij hebben genoeg personeel. Maar een heleboel kleine zelfstandigen zijn er niet gelukkig mee.” Volgens Gesthuizen geven consumenten nauwelijks extra geld uit, maar spreiden ze hun aankopen over meer dagen. „Ondernemers moeten meedoen aan een soort circus om geen omzet te verliezen. Maar die ene dag extra werken halen ze er echt niet uit.”

Uit eigen onderzoek van MKB Nederland blijkt dat driekwart van de winkeliers, het personeel en de consumenten vindt dat winkels niet elke zondag open moeten zijn, laat een woordvoerder weten. Gesthuizen wijst op de stad Utrecht. Daar stemde in een referendum in 2005 ruim 65 procent tegen de uitbreiding van het aantal koopzondagen.

Sandra Korthuis, lid van de directieraad van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), wijst ook op het referendum in Utrecht, maar dan om duidelijk te maken dat gemeenten zelf wel kunnen bepalen hoe ze met hun winkeltijden omgaan. Ze ziet niets in een minister die bepaalt waar extra koopzondagen zijn toegestaan: „Dat is in strijd met de gemeentewet. De gemeenteraad gaat over winkeltijden. Dat is een puur lokale aangelegenheid."

Veel koopzondagen is voor veel kleinere toeristische gemeenten – denk aan Sluis, Ootmarsum of Willemstad – juist belangrijk, zegt Korthuis. Supermarkten en winkels verdienen op die dagen geld om de rest van de week te kunnen overbruggen. Korthuis: „Alleen door de inkomsten op zondag kunnen ze zich handhaven. Zo behouden deze gemeenten in het landelijk gebied hun voorzieningen.”

Adjunct-directeur Sjoerd Veenstra van de Raad Nederlandse Detailhandel (RND), die de grootwinkelbedrijven in Nederland vertegenwoordigt, zegt goed te kunnen leven met de wet zoals die nu is. „De huidige invulling van het aantal koopzondagen past binnen de wet. Dat vindt het rijk blijkbaar ook, anders had het al lang opgetreden tegen gemeenten.”

Gesthuizen hoopt dat de wet wordt aangepast. Over de initiatiefwet van de SP en de SGP is nog niet gestemd in de Tweede Kamer. Gesthuizen: „Eén dag in de week een rustdag, daar is niks mis mee. Daar mag je als samenleving best wel voor knokken.”