Tragiek van dubbele nationaliteit

Kunnen moslims loyaal zijn aan de Nederlandse rechtsorde? Deze vraag is actueel door de benoeming van twee moslims als bewindspersonen in het kabinet. Twee vragen zijn in dit verband relevant.

1) Is de dubbele nationaliteit wenselijk? Juridisch gezien is het niet een ideaaltypisch model. Immers, de regelingen van twee verschillende rechtsordes zouden van toepassing zijn op een rechtsobject. En die regelingen kunnen met elkaar conflicteren, of elkaar uitsluiten. Zijn bijvoorbeeld op een Iraanse vrouw met een dubbele nationaliteit ook de shariabepalingen uit de Iraanse wetgeving van toepassing? Het bezit van twee paspoorten kan ook een gevaarlijke situatie veroorzaken. Zo reisde de Iraans-Nederlandse activist Al Mansouri naar Syrië met een Iraans paspoort. Syrië heeft hem op verzoek van de Iraanse justitie uitgeleverd aan het regime van de ayatollahs. Indien hij alleen met een Nederlands paspoort had gereisd, zou Syrië hem niet zo maar kunnen uitleveren. Al Mansouri is actief binnen GroenLinks maar ook in een pan-Arabische nationalistische beweging in het zuiden van Iran. In die gebieden hebben andere organisaties bomaanslagen gepleegd waarbij tientallen doden zijn gevallen. Hij wordt nu beschuldigd van contrarevolutionaire, gewelddadige activiteiten. Hij zou in Iran nooit een eerlijk proces krijgen. Afgezien van het feit dat ik zijn betrokkenheid bij de bomaanslagen ongeloofwaardig acht.

Dan zijn er nog de Marokkaanse jongeren die niet allemaal erg gesteld zijn op de Marokkaanse nationaliteit. Verscheidene jongeren hebben tevergeefs getracht hun Marokkaanse nationaliteit ongedaan te maken. Ook oud-minister Verdonk is het niet gelukt om de nationaliteitenkwestie op te lossen. Het internationale recht staat niet toe dat eenzijdig de rechtsgeldigheid van nationaliteitenregelingen van een ander soeverein land wordt betwist. Er is dus diepgaand juridisch onderzoek nodig om tot een werkbaar nationaliteitenmodel te komen.

Het nationaliteitenvraagstuk heeft naast de symbolische ook een reële betekenis. Ik ken weinig nieuwe Amerikanen (uit de migrantengemeenschap) die twee pasporten hebben. Het Amerikaanse paspoort geeft vergaande diplomatieke, juridische en ook soms militaire bescherming aan de bezitter ervan. Dit model verdient navolging in Europa omdat de afzonderlijke EU-landen niet of nauwelijks in staat zijn om deze bescherming te bieden aan hun burgers.

2) Zou de dubbele nationaliteit de Nederlandse belangen in gevaar brengen? Ja en nee. In theorie kan iemand met een dubbele nationaliteit door de machthebbers (of de daar geldende rechtsorde) van het land van herkomst onder druk worden gezet. Laten we Marokko als voorbeeld nemen. Na de dood van de profeet Mohammed konden kaliefen worden gezien als diens opvolger. Ze kregen de titel ‘Amir al-Mu’minin’: de prins van de gelovigen, of staatshoofd. Daarom zei Hassan II, de voormalige koning van Marokko, in een interview met Le Monde van 4 september 1992, het volgende: „De islam verbiedt het mij om een constitutionele monarchie volgens West-Europees model in te voeren. Weliswaar kan ik enkele bevoegdheden overdragen aan anderen, maar ik heb het recht niet om uit eigen beweging mijn voorrechten op te geven. Een islamitische monarch kan zijn macht niet delegeren.”

Als een Marokkaanse Nederlander de Amir al-Mu’minin wil volgen, dan ontstaat een belangenconflict. Maar in praktijk volgen de Nederlandse Marokkanen de Amir al-Mu’minin’ niet. Daarvoor zijn twee redenen: de salafistische fundamentalisten vinden de koning een ongelovige man en ze erkennen hem niet als Amir al-Mu’minin, en personen als Ahmed Aboutaleb, gelet op hun liberaal-westerse opvattingen, vormen eerder een gevaar voor het gezag van de Marokkaanse koning dan voor de Nederlandse constitutionele orde. Niet voor niets wordt Aboutaleb bedreigd. In al zijn gedragingen is hij een voorbeeld van iemand die de regels van een islamitische rechtsorde schendt: hij voert wetten uit ten gunste van homo’s, hij heeft gewerkt onder een joodse burgemeester en hij vindt dat de beledigers en de criticasters van de profeet Mohammed recht hebben op een veilig en menswaardig bestaan.

Wat verwacht Geert Wilders nog meer van Aboutaleb? Heeft Aboutaleb een wet geschonden? Nee, volgens het geldende recht mag hij een dubbele nationaliteit hebben. Wilders’ antwoord in de Volkskrant van 17 februari is onthutsend: „Maar ik vind het inderdaad niet prettig dat er straks twee moslims in het kabinet zitten. Dat heb ik liever niet.” Het was geen verspreking: „Maar ik wil niet dat er méér moslims in Nederland komen, ik wil liever dat het er minder worden. Dus wil ik de grenzen voor migranten uit moslimlanden dichtgooien. Bovendien wil ik moslims aanmoedigen om Nederland vrijwillig te verlaten. De demografische ontwikkeling moet zo worden, dat de kans klein is dat er weer twee in het kabinet komen”, zei hij in een interview in NRC Handelsblad van 24 februari.

Het gaat hier niet meer om de islam of de radicale islam. Hoe dacht Wilders moslims aan te moedigen vrijwillig Nederland te verlaten? Ik ben benieuwd hoe deze gedachte nader wordt uitgewerkt. Het gaat hem niet om de loyaliteit of de nationaliteit: het zijn moslims, dus moeten ze opsodemieteren. Fortuyn wilde de grenzen ook dichtgooien, maar wie binnen was, moest goed worden behandeld en aangemoedigd worden om te integreren. Met Bolkestein ben ik van mening dat Wilders radicaliseert. De onontkoombare conclusie luidt: spijtig genoeg ontwikkelt Wilders zich in een snel tempo in de richting van extreem-rechts. Ik vind het geen schande. Alleen moeten we wel aan die 600.000 landgenoten die op hem hebben gestemd vertellen wat hij daadwerkelijk wil zijn. Het is voor Wilders nog steeds mogelijk om uit te stijgen boven de logica van extreem-rechts dat zich hevig verzet tegen de mensen die niks kunnen veranderen aan het feit dat zij geboren zijn in een islamitische of een zwarte familie.