MAAR WAT HEBBEN WE ERAAN?

Beste EU-burger,

De interne markt is steeds een van de belangrijkste projecten van Europa geweest... Europeanen kunnen nu overal in de EU wonen, werken en studeren. Bedrijven hebben toegang gekregen tot een veel grotere markt... Dankzij de interne markt hebben we tweeëneenhalf miljoen extra banen erbij en 877.000.000.000 euro meer welvaart. De Europese Unie zal ervoor zorgen dat de interne markt in de toekomst nog beter functioneert om de welvaart in Europa te garanderen en te verhogen. Met vriendelijke groeten.

Dit kaartje stuurde Frits Bolkestein rond toen hij nog Europees Commissaris voor de Interne Markt was in Brussel. Op deze manier wilde hij het tienjarig bestaan van de interne markt markeren. Die markt heeft talrijke bureaucratische hindernissen opgeruimd. Bedrijven die exporteren naar Europese landen - ruim tachtig procent van de Nederlandse export gaat naar landen van de Europese Unie - varen er wel bij.

En hoe zit het met het Europa van de consument? 'Wat hebben wij aan Europa?', werd in menig zaaltje geroepen tijdens de campagne voor de Europese Grondwet in 2005. Vrede, welvaart, werk en nog veel meer. Tal van praktische dingen waar we in het dagelijks leven mee te maken hebben, komen van de tekentafel in Brussel.

Frankensteinvoedsel

Gratis geld pinnen in het buitenland, het weren van Frankensteinvoedsel (genetisch gemanipuleerde producten), gelijke beloning van mannen en vrouwen, de gezonde speen voor de baby. Het is slechts een greep uit een regen van Europese maatregelen uit de afgelopen vijftig jaar die het leven van de consument beïnvloeden. Recent een huis gekocht waar bij het opknappen asbest in het zolderdak blijkt te zitten? Deze kankerverwekkende stof is verboden, dus een schadeclaim kan lucratief zijn.

En groepen werknemers plotseling de wacht aanzeggen zonder de ondernemingsraad te hebben geïnformeerd en een sociaal plan te hebben gemaakt, mag ook niet van Brussel. De Nederlandse brandweerlieden, die actie voeren om aanpassing van hun werktijden af te dwingen, weten zich gesteund door het Europese Hof in Luxemburg. Ze werken met 52 uur per week zes uur langer dan volgens de Europese regels is toegestaan.

Regeringen en sociale partners uit de 27 lidstaten van de Europese Unie letten er goed op dat Brussel zich niet bemoeit met de inrichting van nationale verzorgingsstaten. Wel kan de EU op het gebied van werkomstandigheden, gezondheid en veiligheid op de werkvloer het nodige beslissen. Zo genieten vrouwen die hun baby nog borstvoeding geven bijzondere bescherming op de werkvloer. Ook broeden de Europese bestuurders op een maatregel, die het mogelijk maakt dat patiënten zich in alle landen van de Unie door een arts kunnen laten behandelen.

'Voor de Europese consument is het nodige tot stand gebracht', meent Willemien Bax, werkzaam bij de Europese Consumentenorganisatie BEUC in Brussel. Bij de organisatie, gehuisvest aan de Rue de Tervueren in de 'Europa-wijk', zijn veertig onafhankelijke nationale consumentenorganisaties aangesloten uit 29 Europese landen.

Wapenfeiten

De belangrijkste wapenfeiten voor de consument in Europa?

Regels voor gezonde voeding, rechten voor passagiers, aanpak van oneerlijke handelspraktijken, lagere vliegtarieven, wetgeving op het terrein van chemicaliën waardoor giftige stoffen in duizenden producten voortaan verboden zijn - van tandpasta tot plastic partyborden. De lijst die Bax opsomt is lang.

'Op het gebied van gezond voedsel is belangrijke winst geboekt', zegt ze. De Europese Unie heeft de strengste wetgeving wat betreft genetisch gemanipuleerd voedsel. 'Zodra er meer dan 0,9 procent genetisch gemanipuleerde stoffen in een product zitten, moet dit op het etiket van een potje in de supermarkt te zien zijn.' Greenpeace heeft in Europa onlangs één miljoen handtekeningen verzameld van burgers, die willen dat voortaan ook op melk, vlees en eieren wordt vermeld of de koeien met genetisch gemanipuleerd voedsel zijn gemest.

'Ruim tachtig procent van de Europeanen wil gezonder eten, maar mensen hebben weinig kennis van wat gezond is en wat niet', zegt Bax, die recent onderzoek van de consumentenorganisatie in vijf grote Europese landen aanhaalt: Duitsland, Frankrijk, Spanje, Polen en Hongarije. Daarom is het recente besluit van de Europese Unie dat voedselclaims wetenschappelijk getoetst moeten worden volgens de Europese consumentenorganisatie een belangrijke stap vooruit.

Mobiel bellen

Maar de organisatie ondervindt op andere terreinen de nodige blokkades. Bax: 'Een structurele verlaging van de tarieven voor mobiel bellen. De tarieven voor het overmaken van geld naar het buitenland zijn nog altijd veel te hoog. Milieuvervuilende producten zoals Airfresh-spuitbussen en schoonmaakmiddelen moeten aan banden worden gelegd. En we pleiten voor een verbod van tv-reclame voor producten die slecht zijn voor de gezondheid van kinderen.'

Het bedrijfsleven heeft veel belang bij het niet nemen van maatregelen, zegt Bax. In Brussel zijn 15.000 lobbyisten actief, die voornamelijk werken voor de banken en industrie. 'Tegenover 100 lobbyisten staat één medewerker die opkomt voor consumentenbelangen', zegt Bax.

Toch zijn er ook gebieden waarop de consumentenorganisatie en de werkgeversvereniging elkaar vinden. De vrijmaking van de energiemarkt, de financiële dienstverlening, een werkelijk vrij verkeer van werknemers, de liberalisering van de postmarkt. 'Hier is veel weerstand tegen, maar al deze maatregelen zijn hard nodig. Ook op het gebied van de zorg', zegt Jan-Willem van den Braak van de werkgeversorganisatie Vno-Ncw in Brussel. 'Het afbreken van monopolies betekent meer concurrentie, betere service en lagere prijzen.' Bax: 'Daar zijn wij natuurlijk niet tegen.'

1 VREDE, VEILIGHEID EN VRIJHEID

'Van Stettin in de Baltische landen tot Triest in het Adriatische gebied is een IJzeren Gordijn neergelaten', zei Winston Churchill in 1946 tijdens zijn befaamde redevoering op de campus van Westminster College in het Amerikaanse Fulton, Missouri. De Britse oud-premier schetste een somber beeld van de situatie kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Weemoedig stelde hij vast dat achter dat IJzeren Gordijn de beroemde hoofdsteden van de oude staten van Centraal- en Oost-Europa lagen: Warschau, Berlijn, Praag, Wenen, Boedapest, Belgrado, Boekarest, Sofia. Al deze staten waren terechtgekomen in de communistische invloedssfeer van de Sovjets en ze waren hard op weg politiestaten te worden in plaats van democratieën.

Wilde Europa veilig worden, dan moest het volgens Churchill een nieuwe eenheid zien te creëren. Een half jaar later deed hij in Zürich een oproep om een 'Europese Familie' te maken. Er moest een structuur worden geschapen die tot vrede zou leiden, in veiligheid en vrijheid. 'We must build a kind of United States of Europe'. Frankrijk en Duitsland zouden het voortouw moeten nemen; Groot-Brittannië, het machtige Amerika en ook de Sovjet-Unie moesten de vrienden en sponsoren worden van het nieuwe Europa.

Het liep een tikkeltje anders, omdat de Sovjet-Unie roet in het eten gooide. Maar toen in het voorjaar van 1989 het IJzeren Gordijn begon te scheuren en een half jaar later de Berlijnse Muur viel, kwam Churchills ideaal dichterbij.

In West-Europa werkten intussen vijftien democratische landen nauw samen in de Europese Unie (EU). Op 1 mei 2004 werden acht Centraal- en Oost-Europese landen in de EU opgenomen. Dit jaar met Roemenië en Bulgarije nog eens twee. Daarmee is de trilogie van vrijheid, democratie en welvaart ook voor Oost-Europeanen binnen bereik gekomen.

Het openen van de grenzen, niet slechts voor goederen maar evengoed voor mensen - had wel wat hartelijker mogen gaan. Maar intussen maken de Wessies, van Nederland tot Frankrijk en Engeland, dankbaar gebruik van Poolse vakkrachten, kindermeisjes en verpleegsters. En Duitse en Spaanse investeerders worden met open armen door de Ossies in Bratislawa en Warschau ontvangen.

Zo'n experiment is uniek in de wereld. De Europese Unie neemt buurlanden op in plaats van landen te bezetten, het geeft ze een plek aan de gemeenschappelijke tafel en het recht mee te beslissen. De burgers van de groeiende groep lidstaten (27) duizelt het soms van de veelstemmigheid. Ze willen niet teveel nationale soevereiniteit kwijtraken. Maar buiten de EU zouden veel landen maar wat graag lid zijn van deze club. Kroatië, Turkije en Macedonië zitten al in de wachtkamer. Want het toegangspasje staat ook voor waarden zoals recht, democratie en welvaart.

2 DODE-HOEKSPIEGEL VERPLICHT

'Mail me in september, dan kan ik jullie vertellen hoe snel het kan gaan.' Dat zei de Fin Erkki Liikanen, Europees Commissaris van Handel, in mei 2001 tegen een klas scholieren uit Haarlem. Hun tienjarige klasgenoot was kort tevoren in Haarlem door een vrachtwagen overreden. De kinderen eisten dat alle Europese vrachtwagens voortaan een extra spiegel op de wagen moesten plaatsen, die de dode hoek zou verhelpen.

De Nederlandse Fietsersbond pleitte al langer voor het verplicht stellen van extra spiegels of camera's voor Europese vrachtwagens. Jaarlijks zou dat in de hele Europese Unie honderden verkeersdoden besparen. In Nederland vielen elk jaar dertig dodelijke slachtoffers onder fietsers en voetgangers.

Enkele maanden later was het besluit genomen. Nieuwe vrachtwagens in de Europese Unie werden vanaf 2003 verplicht een dode-hoekspiegel of camera te installeren. Inmiddels geldt de spiegel ook voor oude vrachtwagens in alle 27 landen van de Unie. 'Zonder Europa hadden we dit niet voor elkaar kunnen krijgen', zegt Arien de Jong van de Fietsersbond. 'Nu nog de dichte zijafscherming voor vrachtauto's.' Een plaat tussen de wielen, die voorkomt dat fietsers bij een ongeluk ónder de vrachtwagens schuiven.

3 GOEDKOOP NAAR VENETIË OF ISLA MARGARITA

Concurrentie staat bij de bestuurders van Europa hoog in het vaandel, want wedijver zorgt voor lagere prijzen en betere kwaliteit. Als er één terrein is in Europa waar concurrentie tot een ware prijzenslag heeft geleid, is het in de luchtvaart. Een Valentijnscadeautje naar Venetië voor 179 euro, 10 dagen Bali voor 799 euro of 9 dagen op Isla Margarita, de 'parel' van de Cariben à 499 euro - het is niet moeilijk om voor een bescheiden bedrag met vakantie te gaan. De liberalisering van de luchtvaart in de jaren tachtig heeft geleid tot een sterke stijging van de concurrentie. Zelfs monopolisten op hun thuismarkt, zoals Klm of het Duitse Lufthansa, hebben hun tarieven sterk moeten verlagen. Helemaal toen in de jaren negentig de prijsvechters op de markt kwamen zoals Easyjet en Ryanair. Het aantal passagiers dat via Schiphol reisde is de afgelopen tien jaar verdubbeld tot ruim drie miljoen. Zelfs met een milieutoeslag van ruim 20 euro blijft vliegen betaalbaar.

3 IN DE BAN VAN DE ZANDHAGEDIS

Wel eens gehoord van het zeggekorfslakje of de witsnuitlibel? Wie op zondag naar de duinen bij IJmuiden trekt of dwaalt door de bossen op de Veluwe heeft grote kans zeldzame dieren en insecten te zien kruipen en vliegen. Nederland heeft aanzienlijk meer planten, dieren en natuurgebieden dan volgens de Europese regels is voorgeschreven. Een genot voor natuurliefhebbers.

Met de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn, die midden jaren negentig werd ingevoerd, wil Europa bedreigde planten- en diersoorten beschermen. Binnen speciale beschermingsgebieden geldt een streng regime. Nieuwe activiteiten mogen geen verstorend effect opleveren voor de flora en fauna. Alleen als er grote maatschappelijke belangen mee gemoeid zijn.

Regelmatig drijft de strenge flora- en faunawet investeerders en gemeenten tot wanhoop. Toen wethouders en ondernemers in IJmuiden bij de haven een stukje weg wilden doortrekken van 100 meter lang in verband met de ontwikkeling van het recreatiegebied, struikelden ze over de actievoerders. Er bleken in het gebied 80.000 zandhagedissen te kruipen. In zo'n geval zit er niets anders op dan de hagedissen te vangen en naar een natuurgebied over te brengen.

5 OVERAL STUDEREN MÈT JE BEURS

'Je denkt een land als Italië te kennen, maar zodra je er woont verbaast het je hoe anders het eigenlijk is.' Gerdien Smit, student, was 20 toen ze in 2003 naar de universiteit van Bologna vertrok, in Noord-Italië. Ze studeert algemene cultuurwetenschappen: woord en beeld aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, met als specialisatie film. Wat is er dan aantrekkelijker om in het land van Federico Fellini en Marcello Mastroianni ervaring op te doen.

Twee Europese uitwisselingsprogramma's, Erasmus en Leonardo da Vinci, maken dat mogelijk. Jaarlijks zwermen duizenden Nederlandse jongeren uit naar Barcelona, Rome, Berlijn of Londen om een jaar aan een Europese universiteit te studeren. Ze krijgen een gratis taalcursus, een financiële vergoeding en - meestal - onderdak.

Vanaf september dit jaar is het zelfs mogelijk voor Nederlandse studenten overal ter wereld een opleiding te volgen mèt behoud van studiefinanciering. Dus niet alleen Europese universiteitssteden, ook Peking of Boston horen tot de mogelijkheden.

Dat heeft staatssecretaris Bruno Bruins (van Balkenende III) mogelijk gemaakt. Hij wil Nederlandse studenten aansporen eerder ervaring op te doen in het buitenland. Behoud van studiefinanciering kan een grote stimulans zijn. Wel moet de instelling, die de student in het buitenland bezoekt, kwalitatief vergelijkbaar zijn met hoger onderwijs in Nederland.

De Nuffic in Den Haag, een organisatie voor internationale samenwerking tussen hogescholen en universiteiten, onderzoekt welke instituten en opleidingen over voldoende kwaliteit beschikken.

'Er komen veel meer buitenlandse studenten hier studeren dan andersom', zei Bruins vorig jaar in toelichting op zijn plannen. Vorig studiejaar waren dat er 35.000. Het aantal Nederlandse studenten dat in het buitenland studeert schommelt rond de 12.000. 'Als Nederland over de landsgrenzen wil blijven kijken, moet dat veranderen', vindt Bruins.

Gerdien Smit vond het jaar in Bologna een indrukwekkende ervaring. Verwonderd was ze over kleine dingen zoals het belang van goed eten en de ongeschreven regels die ermee verbonden zijn. Zo had een Nederlandse vriendin haar eens voor het avondeten uitgenodigd, ook haar Italiaanse huisgenoten, maar toen de Italianen achteraf ter ore kwam dat er een bouillonblokje in de soep verwerkt was, waren ze ontsteld.

'Dat dóe je niet als je een lekkere soep wilt maken. Helemaal taboe', zegt Smit. Ook stond ze te kijken van de enorme demonstratiecultuur in Bologna. Bijna wekelijks ging men de straat op. 'Ben je communist of fascist', wilde menig student weten.

'In Nederland denken we niet in die termen, maar in Italië hebben die begrippen een heel andere lading.'

Sinds haar terugkeer in Nederland is ze alweer in Rome geweest om aan het Nederlands Instituut aan haar scriptie te werken: Hoe de ontvoering van Aldo Moro, een Italiaans politicus die door terroristen van de Rode Brigades is vermoord, is verwerkt in de Italiaanse film.

Wie weet vindt ze na haar afstuderen dit jaar wel een baan in Italië, zegt Smit. 'Ik heb er een ontzettend goede tijd gehad, waardevolle vriendschappen en veel kennis opgedaan.' Studeren in Europa? Smit kan het iedereen aanraden.

6 GOEDKOPER BELLEN EN GRATIS PINNEN

Mobiel bellen en gebeld worden in heel Europa is vanzelfsprekend. Maar het is mogelijk omdat de Europese Commissie heeft besloten tot één technische standaard voor mobiele telefoons.

Nu wil Brussel de exorbitant hoge kosten voor mobiel bellen in het buitenland aanpakken.

Even bellen met een vriendin vanaf een vakantieadres in Duitsland of Portugal kan je duur komen te staan.

Een kwartier bellen kost al gauw 21 euro (1,38 euro per minuut). Het duurst is een gesprek vanuit Malta naar Polen: 5,10 euro per minuut. Onacceptabel, vindt Viviane Reding, Europees Commissaris (Informatiemaatschappij en Media).

Dit jaar moeten de belbedrijven de tarieven voor internationaal mobiel bellen met maximaal zeventig procent verlagen. Anders komt er wetgeving of stapt Brussel naar het Europees Gerechtshof. Uit vrees daarvoor besloten zes grote Europese telecombedrijven hun tarieven na oktober dit jaar al met vijftig procent te verlagen.

Nu de banken nog, want geld overmaken naar het buitenland is nog altijd duur. Inmiddels moeten banken voor grensoverschrijdende transacties tot 12.500 euro hetzelfde rekenen als voor vergelijkbare binnenlandse transacties. En pinnen in het buitenland mag niet meer kosten dan pinnen in het binnenland. Bij de meeste banken is daardoor pinnen in het buitenland gratis. Dat heeft oud-commissaris Frits Bolkestein nog voor elkaar gekregen.

7 WAT OP DE ETIKETTEN STAAT MOET KLOPPEN

'Nutrition Mix, een handvol per dag is goed voor uw hart' of Daphne Deckers die Chupa Chups-lollies op tv aanprijst en de indruk wekt dat die gezond zijn - dat mag niet meer. Het aanprijzen van voedingsproducten met de claim 'gezond' of 'light' moet voortaan wetenschappelijk zijn vastgesteld. De lolly van Chupa Chups met meer dan tachtig procent suiker en drie procent vruchtenpulp is volgens de Consumentenbond immers niet gezond.

Na jarenlang gesteggel met fabrikanten van voedsel en snoep bereikten de bestuurders in Brussel hierover een akkoord.

Een product met de claim 'gezond voor hart en bloedvaten' mag overal in Europa alleen worden aangeprezen als dat ook kan worden aangetoond. De Europese voedselautoriteit European Food Safety Authority in Parma moet de voedselclaims testen.

Met deze maatregel wil de Europese Commissie de wildgroei aan reclames op producten in supermarkten indammen.

Er is sprake van een hausse in vruchten- en groentesappen, die op de etiketten als gezond worden aangeprezen. Maar in de nieuwe voedingsrichtlijnen staat dat de basisvoedingsmiddelen, dus de hele appel en de echte groente, de voorkeur hebben boven sterk bewerkt fruit of groente. 'Mensen betalen graag voor iets dat gezond is, maar dat moet dan ook wel kloppen', zegt Dorette Corbey, europarlementariër (PvdA) die zich hard heeft gemaakt voor de gezondheidsclaims.

In Chips 'light' moet voortaan dertig procent minder vet zitten. En reclame voor bruin brood 'goed voor maag- en darmflora' mag alleen nog als dit in Parma is aangetoond.

Ook met claims zoals 'laag vetgehalte' of 'weinig suiker' moet voortaan in alle 27 landen van de Europese Unie hetzelfde worden bedoeld. In het ene land bevat een lolly met 'weinig suiker' twintig procent en in een ander vijftig procent suiker.

'De nieuwe regels moeten consumenten helpen om gezonder voedsel te kiezen', zei Margot Wallström, Europees vice-voorzitter over de maatregel. De Commissie wil op deze manier een bijdrage leveren in de strijd tegen diklijvigheid, obesitas. Ook de Nederlandse minister Hoogervorst van Volksgezondheid maakt zich zorgen over de groeiende groep dikke kinderen. Veel automaten op basisscholen bevatten al geen ongezond snoepgoed meer of zoete frisdrank.

In Nederland is het aantal te dikke kinderen van vier tot vijftien jaar de afgelopen tien jaar verdubbeld: 14 procent van de jongens is te dik, 17 procent van de meisjes. Volgens de Consumentenbond is deze trend niet los te zien van reclame voor ongezond eten en drinken.

Een meerderheid van de Nederlanders vindt dat reclame voor ongezonde voeding die gericht is op kinderen moet worden verboden. De Consumentenbond wil bij het nieuwe kabinet aandringen op zo'n verbod. En de maatregelen hebben effect. Voedselproducenten zoals Unilever passen hun producten aan (Becel). De grootste snoepfabrikant ter wereld Mars (Snickers, Bounty) stuurde onlangs een brief naar de Europese Commissie, waarin de Amerikanen aankondigden in het najaar te zullen stoppen met reclame gericht op kinderen jonger dan twaalf.

8 VOOR EEN OPERATIE NAAR KEULEN

Zeeuwen laten zich opereren in een ziekenhuis in Gent, Brabanders in Turnhout en Gelderlanders in Keulen. Wil een Nederlander lange wachtlijsten omzeilen, dan kan hij uitwijken naar een buitenlands ziekenhuis. Of er nu een nieuwe heup moet worden ingezet of de maag moet worden verkleind. Zelfs een behandeling bij de kinderpsycholoog in het buitenland moet worden vergoed.

Het Europees Hof heeft beslist dat een patiënt zonder toestemming vooraf van de zorgverzekering voor kortstondige medische zorg naar het buitenland mag (arrest Müller-Fauré/Van Riet). Zorgverzekeraars zijn verplicht die behandeling te vergoeden, al laat de praktijk soms te wensen over. Sommige zorgverzekeraars werken zo tegen dat ze het patiënten in de praktijk knap lastig kunnen maken.

Daar wil Europees Commissaris Markos Kyprianou van Gezondheid en Consumentenzaken een stokje voor steken. Hij wil iedere onduidelijkheid uit de weg nemen. Kyprianou is bezig concrete regels op te stellen voor ziektekostenverzekeraars en patiënten, die tijdens een vakantie naar de dokter moeten of die in andere lidstaten wachtlijsten willen omzeilen. Helder moet worden onder welke omstandigheden zorgverzekeraars de gemaakte kosten moeten vergoeden. Patiënten moeten zich in de hele Europese Unie door een arts of specialist kunnen laten behandelen, vindt de Griekse commissaris. Voorop staat wel dat uitsluitend behandelingen worden vergoed die ook in de eigen lidstaat worden gecompenseerd.

9 HET WATER WORDT SCHONER

'Het water is veel schoner geworden. Neem alleen al de Rijn. Er is zelfs een reële kans dat de zalm weer terugkomt, terwijl die nu vooral in de fjorden van Noorwegen in het wild zwemt.'

Dorette Corbey, europarlementariër voor de PvdA in Brussel, klinkt stellig.

Als er één terrein is waarvoor Europese oplossingen noodzakelijk zijn, is dat het milieu. Rivieren en luchten laten zich niets aan grenzen gelegen liggen. Chemisch afval dat door een bedrijf uit Koblenz in de Rijn wordt geloosd, kan de inwoners van Arnhem aardig wat last bezorgen. Vandaar dat in de jaren tachtig door de Europese Unie de nodige maatregelen genomen zijn om paal en perk te stellen aan het dumpen van afval. Corbey: 'Daarmee is een eind gekomen aan schadelijke lozingen in de Rijn door de industrie.'

Sinds enkele jaren is de kaderrichtlijn Water aangepast en worden alle 27 lidstaten verplicht in 2015 de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater op orde te hebben. Bedrijven en gemeenten zijn minder enthousiast over hernieuwde investeringen in waterzuiverings- en rioleringsinstallaties. Milieuorganisaties, bezorgd over de afname van biodiversiteit in rivieren en meren, zijn 'heel tevreden'. De Europese Commissie gaat door met zoeken naar duurzame oplossingen voor het milieu. Voorzitter Barroso riep onlangs op tot een 'post-industriële revolutie' om de klimaatverandering te stoppen.

10 DE EURO STABILISEERT DE ECONOMIE

Terreuraanslagen in Amerika? Een oorlog in Irak? Wat zal de euro doen, luidde de bange vraag in het bedrijfsleven dat in het verleden regelmatig nadeel ondervond van forse valutaschommelingen in perioden van internationaal onheil. Toch, een rampenscenario zoals met de oliecrisis in 1973, waardoor het Westen in een recessie wegzakte, heeft deze keer niet plaatsgevonden.

Dat duidt op de kracht van het internationale financiële systeem, menen economen. De grote economieën in de wereld konden de onrust goed aan. Ook heeft geen speculant de aanval op de euro ingezet. En ervaren beleggers weten wat daarvan de gevolgen kunnen zijn, want de lire of het Britse pond zijn regelmatig lelijk onderuit gehaald door grote speculanten met alle gevolgen voor de economie.

Reden voor Jaap Koelewijn, columnist van het Financieele Dagblad, vorig jaar in zijn column de euro 'een doorslaand succes' te noemen. Koelewijn, directeur van adviesbureau Financieel Denkwerk en hoogleraar corporate governance, wees op de stabiele monetaire situatie in Europa met z'n lage rentes en lage inflatie.

De Europese valuta overleefde zelfs de beurscorrectie na het jaar 2000 goed.

Economische specialisten bij De Nederlandsche Bank of de Oeso, de organisatie van rijke industrielanden, denken er niet anders over. De euro heeft de Europeanen 'zonder twijfel' grote voordelen gebracht, stelde de Oeso dit jaar vast in een economisch rapport over het euro-gebied.

Maar vraag een willekeurige bezoeker van de Noordermarkt in Amsterdam naar de euro en de reacties zijn gemengd. 'Eindelijk onbezorgd met vakantie', zeggen de reislustigen want wisselen van geld hoeft niet meer in de 12 eurolanden waaronder Italië en Spanje. 'Alles is duurder', reageren anderen. Een biertje kost het dubbele en de prijs voor een maaltijd bij een restaurant is ook fors hoger.

Vijf jaar na invoering van de euro (2002) blijkt uit Cbs-cijfers dat de prijsstijgingen met gemiddeld 2,75 procent niet overdreven hoog waren. Wel was er in het jaar vóór de invoering van de euro sprake van een uiterst hoge inflatie, gemiddeld 4,2 procent. Grote uitschieters waren drank en tabak (6,7 procent) en cafés en restaurants (5,8 procent). In 2002 verhoogde de horeca de prijzen opnieuw met 6,6 procent.

Eten buiten de deur en een wijntje drinken in het café zijn duurder geworden. Of de euro de boosdoener is? Economen betwijfelen dat. Het lijkt erop dat de middenstand zelf de komst van de munt heeft aangegrepen om de prijzen op te drijven.

Michèle de Waard is redacteur

Europa van NRC Handelsblad.

Kristiaan der Nederlanden is illustrator.