Kiefer dubbel intrigerend in Londen

Op de binnenplaats van de Royal Academy bouwde kunstenaar Anselm Kiefer twee torens. Ze vormen een strak tegenwicht van de Kiefer-expositie, nu te zien in de Whitecube Gallery.

Alsof de Twin Towers zichzelf uit hun puinhopen hebben opgericht, zo ziet de binnenplaats van de statige Royal Academy of Arts in Londen er sinds kort uit. Twee wankele torens van ongeveer 15 meter hoog trekken de hele dag toeristen en kantoormensen aan. Ze lopen er omheen en kijken omhoog naar het wonderlijke loden oorlogsschip op de rechter toren, en de al even mysterieuze loden reuzenboeken op de top van de linker. De betonnen platen zijn gegoten in de wanden van een oude zeecontainer, wat je kunt zien aan de groeven en sporen blauwe verf. De platen zijn slordig tegen elkaar gezet met zo nu en dan een stuk lood er tussen. Op elke etage is een smal deurgat. Je kunt de torens in. Wie omhoog kijkt, ziet de hemel door de gaten die in de vloer van iedere verdieping zijn geslagen.

Het is een intrigerend gezicht op het plein voor de eerbiedwaardige Koninklijke Academie. De torens hebben niets te maken met de huidige expositie Citizens and Kings met portretten van rond de tijd van de Franse Revolutie. De associatie met 9/11 is onontkoombaar, maar niet terecht. Ze zijn gemaakt door de Duitse kunstenaar Anselm die zulke torens al vijftien jaar bouwt op het terrein van de oude zijdefabriek in Zuid-Frankrijk, waar hij woont en werkt. Ook schepen en boeken van lood maakt Kiefer al heel lang. De tegenstelling in materiaal en functie, en de alchemistische geschiedenis van lood – het zijn vertrouwde thema’s. De titel van de twee torens, Jericho, is een al even vertrouwde verwijzing naar de bijbel.

In de straat tegenover de Academy heeft de White Cube Gallery sinds een half jaar een nieuw gebouw. Het staat strak, als het tegendeel van Kiefers torens, op een binnenplaats. Binnen in het gladde pand heerst op de twee expositie-etages wel Kiefers aardse wanorde. Een 14 meter lange palm ligt schuin op de vloer. De rode leem waar hij is uitgetrokken nog rond de wortels. Aan de muur, stijf tegen elkaar, 22 nieuwe schilderijen op het thema Palmzondag. Het zijn platte herbaria met witgekalkte palmtakken, gedroogde rozen en een teer boompje op achtergronden van uitgelopen roestverf en gebarsten rode klei.

Op de andere etage van de White Cube hangen drie reusachtige akkerlandschappen met de titel Aperiatur Terra, ‘laat de aarde geopend worden’. Ze zijn adembenemend van constructie. Dikke lagen soms geblakerde verf en schellak. De voren in de akkers zijn vijf centimeter diep in de verf geploegd. Geschreven teksten verwijzen naar Victor Hugo en slagvelden.

Kiefer (1945) heeft voor Londen overrompelende kunstwerken geschapen. Hij is in topvorm voor de grote expositie met oud en nieuw werk – én torens – die eind mei, opent in het Grand Palais in Parijs.

Expositie tot 17/3. De torens blijven staan tot 30/4. Inl.:www.whitecube.com