Gratis! Gratis!

Gratis schoolboeken voor het hele voortgezet onderwijs. Goed voor beter onderwijs?Marlies Hagers

“Heel goed. Zal er eindelijk eens iemand op de kosten gaan letten”, zegt Justine Pardoen, hoofdredacteur van Ouders Online. Zij reageert op het voornemen van het nieuwe kabinet om de schoolboeken in het voortgezet onderwijs gratis te maken. Ook de Consumentenbond, die eerder 8.000 handtekeningen van ‘boze’ ouders verzamelde tegen de hoge kosten voor schoolboeken, is tevreden. Maar twijfels leven ook, bij de scholen en de educatieve uitgevers. “Het gaat weer zo naïef. Zo van geef 300 miljoen aan de scholen en de boeken vliegen binnen”, zegt Sjoerd Slagter, voorzitter van de VO-Raad, de sectororganisatie voor voortgezet onderwijs. En ronduit negatief was het commentaar in deze krant. Een citaat uit het hoofdartikel van 8 februari: “Die rekening [voor schoolboeken] hoort thuis bij ouders en niet bij de belastingbetaler in het algemeen. Zo’n kolossale subsidie verstoort de markt en neemt de druk weg op uitgevers om hun prijzen reëel te houden.”

Het plan voor gratis schoolboeken komt niet uit de lucht vallen. In oktober kreeg minister Van der Hoeven door een motie van CDA en PvdA al de opdracht om nog voor de formatiebesprekingen een plan van aanpak hiervoor te bedenken. Dat heeft zij gedaan. In december lag er een Kamerstuk dat zelfs al uitgaat van invoering in het schooljaar 2007/2008. Maar dat wordt vast een jaar later. Dat traject ligt nu even stil, meldt het ministerie.

Gelukkig maar, zegt Sjoerd Slagter, voorzitter van de VO-Raad. “Scholen hebben tijd nodig om het in te voeren. Het laatste waar we op zitten te wachten is dat leerlingen straks allemaal de verkeerde boeken hebben.” Ook de financiering is nog niet in orde, vindt Slagter. Het plan is om het lumpsumgeld per school – op basis van het aantal leerlingen – te verhogen en de hele organisatorische en financiële operatie in handen van de scholen te geven. “Minister van der Hoeven had het over een totaalbedrag van nog geen 300 miljoen per jaar, maar wij denken dat er minstens 330 miljoen nodig is. Het gaat ook niet alleen om de boeken. Als je dit goed wilt organiseren moet je er op school mensen voor vrij maken.” Wat Slagter echt in het verkeerde keelgat geschoten is: “Het kabinet belooft een miljard extra uit te geven aan onderwijs. Het lijkt er nu op dat de gratis schoolboeken daaruit betaald gaan worden. Maar wat wordt het onderwijs daar beter van? Helemaal niks. De óuders worden er beter van. Het is gezinspolitiek, het heeft niets te maken met beter onderwijs.”

Voordelen van gratis boeken ziet Slagter ook. “Scholen kunnen op een andere manier gaan investeren in leermiddelen.” Ze kunnen docenten aanstellen die zelf materiaal maken, of een contract sluiten met een uitgever om dat samen te doen. Maar eerlijk gezegd denk ik dat er voorlopig niet veel zal veranderen.”

De Consumentenbond heeft berekend dat ouders nu gemiddeld per jaar aan leermiddelen nog 340 euro (huur) of 687 euro (koop) kwijt zijn. Winst voor de ouders dus. Maar Justine Pardoen van Ouders Online (www.ouders.nl) verwacht ook dat er nu tenminste nagedacht zal worden over de kosten voor leermiddelen. “Een foutje in een boek, en hup weer een nieuwe druk”, zegt Justine Pardoen. “Als scholen zelf moeten betalen, zullen ze bij de keuze voor een nieuwe methode of druk veel beter de voors en tegens tegen elkaar afwegen.” Ook Barbara den Uijl van de Consumentenbond zegt: “Het wordt: wie bepaalt betaalt. Prima. Scholen zullen beter bekijken wat echt nodig is voor hun onderwijs.” Of een bepaald schoolboek te duur is, daar heeft de Consumentenbond geen standpunt over. Maar het kan altijd goedkoper. “Scholen kunnen ook kopiëren en zelf readers gaan maken”, zegt Den Uijl.

“Daarvan heb ik veel voorbeelden gezien”, reageert Jaap van Loon, directeur van uitgeverij ThiemeMeulenhoff. “Dan blijkt dat lesmateriaal maken een ander vak is dan lesgeven.” En een moeilijk vak ook, zegt hij. “Het gaat niet alleen om de vakinhoud, maar om een compleet didactisch ontwerp dat over een aantal jaren doorloopt.” Het ergert Van Loon dat discussies over schoolboeken altijd over de kosten gaan en niet over de kwaliteit van het onderwijs. Alsof uitgevers daar niet om zouden geven.“Nederlandse leermiddelen staan internationaal zeer hoog aangeschreven”, zegt hij.

Als uitgever is hij niet tegen gratis schoolboeken, zegt Van Loon. “Scholen zullen veel zorgvuldiger afwegingen maken waar ze hun geld aan uitgeven. Voor de marktwerking is dat zelfs beter.” Hij is ook niet bang dat scholen hun methodes zullen laten verouderen, om geld over te houden. Onlangs bleek dat er basisscholen zijn met geschiedenismethodes van vóór de val van de Muur. “Maar in het voortgezet onderwijs? Dat kan ik me niet voorstellen.”