Ga aan het werk en blijf thuis

Bijna 69 miljoen uur stonden automobilisten vorig jaar in Nederland in de file. Misschien gelaten, maar waarschijnlijk mokkend, geïrriteerd, nerveus. ‘Er komt geen einde aan’, staat vandaag boven een artikel in het maandblad M van deze krant – en die kop is in meer dan in één opzicht waar. Alle prognoses wijzen in dezelfde richting: die van toenemende mobiliteit. De maatschappelijke kosten van de files bedragen als het zo doorgaat in 2020 2,5 miljard euro.

Beseft de filedeelnemer dat hij mede de oorzaak is van het probleem waarover hij klaagt? Was het nodig dat hij of zij juist op dat tijdstip op die plek van het wegennet eraan bijdroeg dat bijvoorbeeld het aantal files in januari 2007 het dubbele bedroeg in vergelijking met een jaar eerder?

Eind jaren tachtig meende de toenmalige minister van Verkeer, Kroes (VVD), in het prijsmechanisme een probaat middel te hebben gevonden om drukte in de spitsuren te lijf te gaan. Rekeningrijden stond in het Structuurschema Verkeer en Vervoer van het kabinet-Lubbers II. In vele varianten is het prijsmechanisme daarna in plannen – maar alleen in plannen – teruggekeerd. We zijn twintig jaar verder en het kabinet-Balkenende IV heeft nu aangekondigd serieus werk te maken van kilometerbeprijzing. De nieuwe minister van Verkeer, Eurlings (CDA), is nu aan de beurt om de files aan te pakken. Hem mag succes worden gewenst. En sterkte. Veiligheidshalve heeft hij al een prognose overgenomen van zijn diverse voorgangers: als er al een oplossing komt, zal dat ver na zijn ambtstermijn zijn. In 2020 of daaromtrent.

Kilometerprijzen, meer asfalt, beter openbaar vervoer, carpooling – het zijn voornemens en plannen die in meer of mindere mate nodig zijn, maar allemaal slechts voor een deel kunnen bijdragen aan de filebestrijding. Voor dat probleem bestaat geen panacee. Alleen een combinatie van maatregelen zal tot (een begin van) een oplossing leiden. Maar voor al deze oude en nieuwe maatregelen geldt dat ze hooguit de drukte in goede banen leiden. Ze bestrijden het kwaad dat al is geschied. De files blijven.

Het wordt tijd de problematiek eens van de andere kant aan te vallen: het voorkomen van mobiliteit door vaker de noodzaak tot reizen weg te nemen. Er is een andere route van A naar B: die van de elektronische snelweg. Daar kan het nog makkelijk een stuk drukker worden, zonder dat er filemeldingen van komen. Telewerken thuis is dankzij geavanceerdere ICT-voorzieningen veel meer een optie dan pakweg twintig jaar geleden. Voor een goede benutting van dit traject is meer nodig dan alleen de inspanningen van de minister van Verkeer. Het gaat dan bijvoorbeeld om afspraken tussen werkgever en werknemer over thuiswerken en ruimere bedrijfstijden. Om het vertrouwen dat de werknemer dankzij de uitgespaarde reistijd thuis dezelfde productie op tijd kan leveren als op de zaak. De minister van Financiën zou zich moeten afvragen waarom hij wel de lease-auto fiscaal faciliteert, maar nauwelijks de werkkamer thuis. Als woningcorporaties oude wijken opknappen of nieuwe bouwen, moeten ze niet alleen naar de bewoners en hun panden kijken, maar ook hoe het met voorzieningen als de glasvezelkabel is gesteld.

De voordelen van thuiswerken zijn legio. Minder files. Minder energieverbruik. Minder CO2-uitstoot. Minder reiskosten. Minder stress op het spoor. Makkelijker kinderopvang. Een besparing voor bedrijven omdat ze minder ruimte nodig hebben voor werkplekken en parkeerplaatsen. Meer veiligheid in de wijken (veel inbraken worden overdag gepleegd). Natuurlijk zullen mensen regelmatig op pad moeten om naar hun werk of elders te gaan. Ze zouden het alleen niet allemaal tegelijk moeten doen. Blijf eens een dag thuis.