Chirurgentrauma

Met de ambulance komt een patiënt binnen na een auto-ongeluk. Zijn hersenen zijn ernstig beschadigd en uit de haarvaten is zoveel vocht gelekt dat het brein gevaarlijk onder druk staat.

Wat te doen? Daarop had de Braziliaanse neurochirurg dr. Julio Cruz een antwoord. Maar Cruz heeft zelfmoord gepleegd. En, zo lijkt het na onderzoek dat de British Medical Journal vorige week publiceerde, ook fraude.

Neurochirurgen geven mensen met hersenoedeem sinds jaar en dag een infuus met vochtonttrekkende middelen. „Dat werkt goed, dat weten we uit ervaring”, vertelt neurorchirurg dr. Gert-Joan Bouma, secretaris van de beroepsvereniging NVN.

Maar moderne vergelijkende studies, die middel A afzetten tegen middel B of een placebo, zijn in de neurochirurgie zeer schaars. Over het nut van de vochtafdrijvende, aan suiker verwante stof mannitol, ook in Nederland een standaardmiddel, vond een internationale Cochrane-review-commissie vorig jaar welgeteld vier goede, relevante studies. De conclusie: “Er is onvoldoende betrouwbaar bewijs om aanbevelingen te doen over het gebruik van mannitol.” Het had dus een opsteker geweest als de drie vergelijkende studies die Cruz tussen 2001 en 2004 publiceerde, konden worden meegeteld. Hij toonde met twee collega’s aan dat veel mannitol beter is dan weinig. Het effect was enorm: ruim de helft minder patiënten stierven.

Cochrane-reviewer Ian Roberts kreeg argwaan na post van een klokkenluider, schrijft hij in BMJ. Cruz kon hij niet meer spreken, die pleegde in 2005 zelfmoord. Cruz’ mede-auteurs bleken de onderzoeken helemaal niet te kennen – ze hadden enkel wat gefilosofeerd met de chirurg, toen het werk al af was. Een redacteur van het Journal of Neuroscience, dat een van Cruz’ studies publiceerde, zegt nu desgevraagd dat hij zich „serieuze zorgen” maakt. De vermeende werkgever van Cruz, de Federale Universiteit van São Paulo, zegt dat hij daar nooit in dienst was.