Afkeer van presidentieel model

Loyaliteit aan de gewezen UEFA-voorzitter Johansson kostte KNVB-preses Jeu Sprengers (68) zijn baan als penningmeester. Verrast is hij niet, maar „het doet wel een beetje pijn”.

Op 9 februari, een dag voordat hij twee vrienden achterna reist voor een trip langs wijngaarden in Zuid-Amerika, woont de Nederlander Jeu Sprengers in het Zwitserse Nyon een vergadering bij van het Uitvoerend Comité van de Europese voetbalbond UEFA. Het is de eerste serieuze zitting onder leiding van de nieuwe voorzitter Michel Platini. Al snel leest de Franse oud-voetballer de namen op van degenen die volgens zijn voordracht de vier vicevoorzitters moeten worden. Dan volgt die van de nieuwe penningmeester, de Cyprioot Marios Lefkaritis. Platini vraagt Sprengers of hij een stemming wenst over zijn besluit, maar de voorzitter van de KNVB houdt de eer aan zichzelf; hij beseft dat het zinloos is in de nieuwe situatie. „Van het woord trouw heb ik toch een andere voorstelling dan veel andere internationale voetbalbestuurders.”

De beslissing van Platini om na zeven jaar een andere schatbewaarder aan te stellen komt voor Sprengers niet als een verrassing. Enerzijds omdat de Limburger zich voor de verkiezing van de nieuwe voorzitter van de UEFA nadrukkelijk uitsprak voor tegenkandidaat Lennart Johansson, anderzijds omdat dit past in de politiek van Platini. Deze week kreeg Sprengers nog wel een brief van de voormalige spelmaker dat hij voorzitter mag blijven van het Hattrick Program, een UEFA-fonds dat subsidies verstrekt aan armlastige Europese voetbalbonden. „Ik had het einde van mijn penningmeesterschap verwacht”, vertelt Sprengers, die nog twee jaar als bestuurslid zitting heeft in het hoogste orgaan van de UEFA. „Ik ben geen blinde in Jeruzalem. Platini was niet mijn kandidaat. Dat wist hij. Ik vond en vind zijn idee om het presidentiële model weer in te voeren voor het voorzitterschap van de UEFA een anachronisme gezien de huidige democratische ontwikkelingen in Europa.”

Platini wil, in tegenstelling tot zijn voorganger Johansson, niet op afstand besturen. Hij zal vanuit het hoofdkantoor in Nyon het Europese voetbal gaan regeren. Om de macht naar zich toe te trekken en de uitvoering van het professionele apparaat over te kunnen nemen, dient hij op het speciale congres van 29 mei een voorstel tot wijziging van de statuten in. Wil zijn poging slagen, dan heeft Platini wel een tweederde meerderheid van de aangesloten 52 bonden nodig. Zodra het voorstel binnen is, zal Sprengers het bondsbestuur van de KNVB adviseren er kritisch naar te kijken.

„We hadden een goed bestuursmodel met een voorzitter als primus inter pares (de eerste onder zijns gelijken, red.) van een collegiaal college en een professionele staf – mede het resultaat van een rapport van de Boston Consultancy Group die eind jaren negentig de UEFA heeft onderzocht. Het voetbal in Europa is gecompliceerd. Het houdt heel wat mensen bezig. Politieke leiders stellen vragen over ons en er zijn grote geldbewegingen. Er is samenwerking met alle betrokkenen nodig.”

„Ook bij de KNVB besturen we op afstand. Ik ga toch geen directe invloed uitoefenen op het apparaat in Zeist? Maar Michel heeft de Franse wijze van besturen voor ogen, het presidentiële model van Chirac. En hij is ook gecharmeerd van de manier waarop Blatter de wereldbond FIFA leidt. Daar kan ik nog begrip voor opbrengen. De wereld is geen eenheid. Maar dat willen wij in Europa nu juist wel zijn. Daarom zet ik vraagtekens bij de opzet die Platini nastreeft.”

Al voor de stemming op 26 januari in Düsseldorf was duidelijk dat Platini zijn steun zocht bij de zogenoemde kleine voetballanden in Europa. Volgens het principe one man one vote heeft San Marino met 5.000 aangesloten leden een even grote stem als Duitsland met 6,5 miljoen. Het zal dus niet geheel toevallig zijn dat Platini een Cyprioot aanwees als penningmeester en een Turk (Senes Erzik) als de eerste vicevoorzitter. En er wordt met de Schot David Taylor onderhandeld als opvolger van directeur-generaal Lars-Christer Olsson, die zelf opstapte.

„Het zou niet fair zijn om nu te concluderen dat Platini rekeningen gaat betalen”, probeert Sprengers eerst nog de schijn weg te nemen. „Maar hij heeft natuurlijk wel een mediterrane wijze van campagne gevoerd. Dat is toch van tevoren wat beloven. Ik had voor de verkiezingen al gehoord dat Platini het penningmeesterschap aan Lefkaritis in het vooruitzicht had gesteld. Daarmee trok hij een van de belangrijkste voorlieden van de kleinere bonden naar zijn kamp.”

Het winnen van zieltjes is voor deze verkiezingen op een andere wijze gebeurd dan ik gewend ben. Ik heb nog nooit om een stem gevraagd. Dat kun je als penningmeester niet doen. Want als je vraagt: ‘Wil jij op mij stemmen’, dan volgt al snel de wedervraag: ‘En wat doe jij voor mij?’. ‘Ik doe niks voor jou’, zeg ik dan. ‘Ik doe voor jou hetzelfde als voor die andere 51 leden’. Ik zeg niet dat de verkiezing van Platini oneerlijk is verlopen. Het behoort alleen niet tot wat ik noem ‘het Rijnlandse model’. Voor Scandinavische landen, Angelsaksische landen, Nederland en god zij dank ook een aantal Midden-Europese landen gelden andere normen.

„Ik heb tegen Platini gezegd: ‘Ik begrijp het voorstel om een andere penningmeester aan te stellen. Ik ben hier teleurgesteld over en het doet zelfs een beetje pijn. Ik zal echter op een constructieve, maar kritische wijze met je samenwerken’.”

Mede door het positieve resultaat van het Europees kampioenschap in Portugal (2004) kreeg Sprengers tijdens zijn bewind te maken met aanzienlijk meer inkomsten. „Het extra geld dat binnenkwam is gestoken in een hulpprogramma. Er kwam een substantieel bedrag vrij voor de infrastructuur en professionalisering van voetbalbonden. Hiervoor werd de afgelopen vier jaar 500.000 franc (310.560 euro, red.) uitgetrokken. Invoering van het Europese licentiesysteem werd in elk land beloond met 186.340 euro per jaar.” Tevens bouwde Sprengers reserves op voor het geval een EK eindigt in een financieel debacle.

De KNVB-voorzitter kan zich niet voorstellen dat de beperking van zijn bevoegdheden binnen de UEFA gevolgen zal hebben voor de belangen van het Nederlandse voetbal. Wel maakt hij zich enigszins zorgen over zijn opvolging. „Ik ben absoluut van plan over twee jaar terug te treden als lid van het Uitvoerend Comité van de UEFA. Dan zal ik wegens statutaire bepalingen na zeventien jaar ook niet meer herkiesbaar zijn als voorzitter van de KNVB. In december 2008 ben ik vrij man. Wellicht dat ik nog een jaar aanblijf om mijn opvolger in te werken. We praten nu al over een profielschets. Wegens de vele bestuurswisselingen in het Nederlandse voetbal is het niet gemakkelijk een ervaren opvolger te vinden.”

Nog twee jaar vertoeft Sprengers op het pluche van de UEFA. Platini heeft aangekondigd de opzet van de Champions League, het paradepaardje van zijn voorganger, te wijzigen. Hij wil het aantal deelnemers per land maximaliseren tot drie in plaats van vier nu (twee rechtstreeks, twee via voorronden). „Van het oorspronkelijke idee om alleen weer de kampioenen te laten deelnemen, is hij dus afgestapt”, concludeert Sprengers. „Engeland, Spanje, Italië en Frankrijk zullen een mogelijke vierde participant moeten inleveren. Dat zal een negatieve opbrengst voor die landen veroorzaken. Het is de vraag of ze daarmee kunnen leven. Bovendien moet je een objectief plaatsingssysteem bedenken voor de vier plekken die zijn ontstaan. Ik wacht af.”

Voor Nederland acht Sprengers het van „levensbelang” dat Platini de centrale marketing voor de groepsfase van het UEFA-Cuptoernooi doorzet. Nu gebeurt dat pas vanaf de eerste knock-outronde. „Je krijgt een grotere spreiding van centen waardoor ook kleinere clubs profiteren.”

Sprengers kan zich niet voorstellen dat de macht van Platini straks zo ver reikt dat hij ook de rechtsgang binnen de UEFA kan beïnvloeden. Bijvoorbeeld door Nancy, waar Feyenoord-supporters huishielden, en Lille uit de wind te houden als het gaat om strafmaatregelen voor de voetbalrellen die daar recent hebben plaatsgehad. „Op het moment dat er twijfel bestaat over objectiviteit, verliest de sport. Ik neem aan dat de president van de UEFA weet dat belemmering van de rechtsgang een doodzonde is. Vanuit juridisch oogpunt heeft het me verbaasd dat Feyenoord in beroep uit het UEFA-Cuptoernooi werd gezet. Ik begrijp ook het sporttribunaal CAS niet (dat Feyenoord in het ongelijk stelde, red.). Je kunt toch alleen bestraft worden als schuld bewezen is? Feyenoord had juist afdoende aangetoond dat de club alles in het werk stelde om rellen te voorkomen. Ook bij Nancy wordt nu onderzocht of de club fouten heeft gemaakt.”

Binnen zijn eigen bond spelen ook een paar affaires die enige aandacht vergen. Over de gebrekkige arbitrage in het betaald voetbal is Sprengers niet al te kritisch. „Ik geef toe dat het altijd beter kan. Maar we maken van een arbiter een te heftig bekritiseerde diersoort.”

De misstanden in de top van het amateurvoetbal, waar clubs als Türkiyemspor werden geconfronteerd met torenhoge naheffingen van de fiscus, zijn hem uiteraard ook niet ontgaan. De Amsterdamse club moet zelfs 1,3 miljoen euro overmaken aan de belastingdienst. Sprengers zou het toejuichen als ook op amateurniveau een bescheiden licentiesysteem waakt over het uitgavenpatroon van de clubs. „Een hele stap, want de bureaucratie die ermee is gemoeid kost een hoop geld. Ik vind echter dat de licentieverstrekker altijd mag vragen waar de centen vandaan komen. Mét accountantsverklaringen. Een lichte toetsing zou bij Türkiyemspor op zijn plaats zijn geweest.”

Dan is er nog de Topklasse tussen betaald en amateurvoetbal die maar niet van de grond komt. Sprengers toonde zich in het verleden een warm voorstander van zo’n overgangsklasse die degradatie uit het profvoetbal mogelijk maakt. „Ik besef dat er amateurclubs zijn met veel en weinig ambities. Maar het gaat mij om het principe van een sportieve competitie. Promotie en degradatie zijn het zuurdeeg van het voetbal. We behoren nog tot de weinige landen met een absolute scheiding. Die muur tussen amateurvoetbal en betaald voetbal moet verdwijnen.”