Suleman zal het opnieuw proberen

Hogere hekken, strengere regels en meer ontwikkelingshulp kunnen de stroom Afrikaanse migranten naar Europa niet stoppen. Niets houdt ze tegen. ‘Het is zwemmen of zinken.’

Toen de Amerikanen voor het eerst naar de maan gingen, troffen ze er een Malinees aan. En nog voor Columbus Amerika ontdekte, had een Malinees de overtocht al gemaakt. Mali is een land van migranten en een schat aan verhalen symboliseert die status. Van de twaalf miljoen Malinezen leven er 2,5 miljoen in het buitenland: in West-Afrika en Europa. De regering richtte een speciaal Ministerie voor Malinezen in het Buitenland op.

De 25-jarige Hadi Sako sleutelt aan een motor in een zwart geworden zijstraatje met tientallen openluchtgarages. Vanochtend bleek zijn jongere broer Suleman verdwenen met veel geld. „Ik verwacht hem vele jaren niet te zien, hij zal een nieuwe poging wagen”, vermoedt Hadi. „Twee keer is het hem mislukt en daar schaamt hij zich voor, daarom is hij zonder bericht verdwenen.” Hadi ging zelf ook al twee keer, één keer met zijn broer Suleman. Tot aan de Spaanse exclaves kwamen zij, hij stond al met een hoge ladder in de hand om de hekken te beklimmen. „Er braken rellen uit en Marokkaanse soldaten begonnen op ons te schieten. Ik raakte gewond maar mijn broer slaagde erin tot in Spanje door te dringen.” Suleman werd alsnog opgepakt en teruggestuurd. Spanje wees vorig jaar tussen januari en augustus 2800 illegale Malinezen uit.

Betrouwbare cijfers over de migratie ontbreken. De meeste verkopers op de markten van Bamako waagden al eerder een poging. Het aantal mislukte pogingen is groot, het aantal dodelijke slachtoffers eveneens. Velen raken hun weinige centen kwijt aan onbetrouwbare mensensmokkelaars. De grootste groep Malinese emigranten woont in Ivoorkust, waar zij doelwit zijn geworden van door politici aangewakkerde xenofobie, en in Guinee, waar zij nu wegens de politieke onrust vrezen voor eenzelfde lot.

Osman Coulibaly werd in Libië van zijn spaarcenten beroofd. Op de avond dat hij met een bootje naar Italië zou oversteken, pakten de Libische autoriteiten hem op en stuurden hem per vliegtuig terug naar Bamako. Soedanese en Nigeriaanse tussenpersonen die zijn geld hadden geïnd, waren plots verdwenen. Zijn 34 jaar oude vriend Horuna Traoré probeerde de route van Noord-Mali via Algerije naar Marokko. „De laatste acht dagen liepen we door de woestijn. We moesten vijf van onze twaalf medereizigers achterlaten, zij waren te uitgeput.” Horuna overleefde deze gruweltocht en stuitte om een ander obstakel: met de Spaanse exclave Melilla in zicht vroeg de mensensmokkelaar een extra duizend dollar. „Vlak voordat we de hekken aan de zee zouden beklimmen eiste hij extra geld. Ik had al meer dan duizend dollar betaald, bezat geen cent meer en moest teruggaan.”

Migratie maakte Mali. Vanaf de vijfde eeuw heersten grote rijken in de Sahel, zoals die van Ghana, Songhay en Ségou. Ontstond er een nieuw rijk dan verhuisde de bevolking. De handel langs de karavaanroutes door de Sahara brachten rijkdom en wijsheid in de vorm van universiteiten in bijvoorbeeld Timboektoe. Volgens Malinese vertellingen vertrokken al honderden jaren geleden de eerste Malinezen naar Zuid-Europa. De grote hausse kwam na de droogtes in de jaren zestig en zeventig: wanhoop vormt steeds meer de reden voor migratie, armoede verdrijft de bevolking.

De 28-jarige Osman Coulibaly verkoopt tweedehands kleren uit Europa op een markt van Bamako. Vijf jaar geleden ving hij de tocht aan door de Sahara-woestijn naar Europa, drie jaar later kwam hij berooid terug in de Malinese hoofdstad. De slechtste herinneringen hield hij over aan Libië en Marokko. „Ik werkte illegaal in Libië en dan moet je alles accepteren, zelfs bevelen van kinderen. Soms betaalden ze maanden geen salaris. Marokko is racistisch, ze behandelen zwarten daar als afval. Na mijn vertrek uit Mali sliep ik nooit meer in een huis en altijd onder struiken. Begin je aan de tocht, dan verdwijnt je waardigheid.”

Hogere hekken, strengere regels en meer ontwikkelingshulp kunnen de stroom niet stoppen; jongeren uit Sahellanden als Mali blijven toestromen naar Europa. Migratie bezet in de regio een belangrijke plaats in de literatuur, de muziek, de politiek. Bij de Senegalese verkiezingen het afgelopen weekeinde speelde het zelfs een hoofdrol in de campagnes. Niets houdt ze tegen. „Het is zwemmen of zinken”, glimlacht Hadi Sako. „Arme mensen moeten risico’s nemen. Ik blijf het proberen tot ik er bij neerval.”