Op Qeshm kijken ze jaloers naar Dubai

Het Iraanse eiland Qeshm in de Golf was ooit van groot strategisch belang. Nu klagen de bewoners echter dat ze door de regering in Teheran worden genegeerd.

Afgestompte muren, witgebrand door de sterke zon, zijn de enige zichtbare overblijfselen van het Portugese fort op het Iraanse eiland Qeshm dat ooit de Straat van Hormuz in de Golf in het oog hield.

Een wat schots en scheef hekwerk moet de historische plek beschermen. Kinderen spelen aan de voet van de ruïne bij de zee, een slimme ondernemer heeft een visrestaurant geopend naast het fort. In de verte stomen olietankers voorbij, op weg naar de tientallen havens in de Golf.

Qeshm, dat de vorm heeft van een haai, ligt midden in de nauwe doorgang naar de Golf. Eeuwenlang was het een strategisch punt voor Europese grootmachten. In 1680 blokkeerde de Nederlandse VOC de Straat van Hormuz na een conflict over handelsafspraken. Na een paar jaar werd de relatie tussen de sjah en de VOC hersteld.

Anno 2007 vinden handel en militaire macht elkaar nog steeds op dit eiland, dat slechts 15 kilometer van de internationale vaargeulen ligt. Meer dan 20 procent van de wereld-olievoorraad wordt jaarlijks langs het eiland vervoerd. Maar de lokale bewoners klagen dat ze door de Iraanse regering worden genegeerd.

„Ons eiland is twee keer zo groot als Bahrein, en drie keer zo groot als Singapore”, zegt Ahmad Bazmandegan, lokale fotograaf en medewerker van de Qeshm Vrijhandelsorganisatie. Net zoals bijna alle grote Iraanse eilanden in de Golf is Qeshm een vrijhandelszone. „Buitenlanders kunnen hier bedrijven beginnen, en visa zijn gratis”, zegt Bazmandegan. Hij is geboren en getogen op het eiland en net als de meeste inwoners een sunniet, een minderheid in Iran dat voor 97 procent shi’itisch is.

Het grootste deel van het eiland bestaat uit een maanlandschap van door wind gevormde zandrotsen, maar er is ook een gigantisch mangrovebos en een strand waar bijzondere schildpadden in de lente hun eieren komen leggen. Er zijn pelikanen, beren en dolfijnen in en rond het eiland. „We hebben zelfs bijzondere schorpioenen!” zegt de fotograaf trots.

Maar de natuur van Qeshm brengt – op een paar ecotoeristen na – geen geld in het laatje. Met afgunst kijken de Qeshmi’s naar het nabijgelegen emiraat Dubai, dat zich in de afgelopen 30 jaar heeft ontwikkeld van een parelvissersdorp tot hét economische centrum van de regio. Door fouten van de Iraanse planners, zo zegt Bazmandegan. „Het is natuurlijk belachelijk dat alle olietankers een omweg van 48 uur moeten maken om in Dubai Iraanse olie voor eigen vaargebruik te kopen. De emiraten kopen olie hier voor 5 euro en verkopen hem daar voor 10.”

Een lokaal project met een brandstofbevoorradingsschip op 200 meter uit de kust van Qeshm was dan ook direct een succes. „Niemand ging meer naar de haven van Dubai, alle schepen hadden tijdwinst en het geld stroomde binnen”, vertelt Bazmandegan. Maar om onduidelijke redenen trok de Iraanse overheid zich plotseling terug uit het project. „Daarna nam de privésector het over. Maar na een paar weken is het bevoorradingsschip plotseling gezonken”, zegt de fotograaf.

Andere inwoners van Qeshm vertellen dat bepaalde mensen in Iran zijn omgekocht door havenbaronnen uit Dubai om de oliehandel te saboteren. Maar dat kan niet gecontroleerd worden.

Zoals in het hele Golfgebied staan er op Qeshm gigantische winkelcentra met prullaria uit China. Hele winkels zijn gevuld met Sunny dvd-spelers en Panasoanic telefoons. „In dit centrum zijn 700 winkels”, legt eigenaar Parviz Eslami van het Persian Gulf shopping centre uit. Hij en zijn broers ontwikkelen naar het voorbeeld van Qeshm nu winkelcentra in heel Iran. „Voor internationale sancties ben ik niet bang”, zegt Eslami met een lach. „Als het niet legaal gebracht kan worden, dan maar illegaal vanuit Dubai.”

Volgens hem zijn de meeste handelaren daar Iraniërs en dus bekend met het omzeilen van sancties – de al jaren bestaande Amerikaanse en de nieuwe die de VN-Veiligheidsraad heeft afgekondigd om Iran te dwingen zijn uraniumverrijkingsprogramma op te schorten.

„Het zou een stuk beter zijn voor ons als de Iraanse regering een voorbeeld aan Dubai zou nemen. Er is geweldig veel potentieel hier, maar het wordt niet gebruikt.” Een zeehaven heeft Qeshm niet, voornamelijk omdat er op het vasteland een gigantische containeroverslag is gebouwd. „Maar de vaargeulen daar lopen steeds vol met zand”, zegt Eslami. „Het is onbegrijpelijk.”

Veel eilandbewoners zeggen dat hun sunnitische achtergrond meespeelt in de investeringsbeslissingen van de Iraanse overheid. „Men geeft hier liever geen geld uit omdat we sunnieten zijn”, zegt een restauranteigenaar.

„We hebben een eiland dat al honderden jaren voor iedereen belangrijk is”, zegt fotograaf Bazmandegan. „Maar helaas heeft het niet de prioriteit van de huidige Iraanse regering. Dat is zo zonde.”