Is er nog vooruitgang

Commentaire. Nr. 116. 280 blz. €19,–

Krijgt de vooruitgang een tweede kans? Het vooruitgangsgeloof zoals dat bestond in de negentiende eeuw, is de catastrofes van de twintigste eeuw nooit meer te boven gekomen. Toch pleit de Franse socioloog Raymond Boudon in het jongste nummer van het liberale tijdschrift Commentaire voor eerherstel voor het idee. Niet langer als een onontkoombaar determinisme, maar als maatstaf en richtsnoer voor rationeel handelende mensen. Alleen daarmee is het mogelijk om te ontsnappen aan de 'heerschappij van meningen' en het bijbehorende relativisme, meent Boudon. Een sleutelrol ziet hij hierbij weggelegd voor politici. Dat lijkt veel gevraagd van een beroepsgroep die net als ieder ander vatbaar is voor irrationele opvattingen.

In een andere beschouwing in Commentaire, van de politicoloog Jean-Jacques Rosa, worden de oorzaken van de trage economische groei in West-Europa geanalyseerd. Nu eens niet door te wijzen op het behoudzuchtig vasthouden aan sociale rechten, maar door de rigide hiërarchische organisatie van bedrijven te bekritiseren. Daardoor spelen ze in vergelijking met de veel soepeler georganiseerde Aziatische bedrijven volstrekt onvoldoende in op de behoeften van de markt. Ook ondernemingen moeten vergaand gedemocratiseerd worden, luidt Rosa’s advies.

In intellectueel opzicht neemt Commentaire door haar uitgesproken liberale inslag in Frankrijk een unieke plaats in. Dit blijkt ook uit het liber amicorum in dit nummer voor de onlangs overleden filosoof Jean-François Revel, die beroemd werd door zijn kritiek op de ‘totalitaire verleiding’. Mario Vargas Llosa roemt de pamflettist die ‘helder was zonder oppervlakkig te zijn’ en in zijn essays ‘het gratuite obscurantisme’ aanklaagde van zoveel Franse filosofen. Het blad kenmerkt zich verder door een zeker kosmopolitisme doordat ook boeken van Amerikanen en Duitsers worden besproken. De politieke actualiteit komt aan bod in de kritiek op de Franse presidentskandidaten. Dat Sarkozy’s boek Témoignage het voordeel van de twijfel krijgt en de vernietigende analyse van de romanschrijver Marc Lambron over Ségolène Royal wordt onderschreven, verbaast niet. Wél dat de socialistische kandidate in een ander stuk de volle laag krijgt omdat ze afwijkt van de normen die typerend zouden zijn voor wie naar het hoogste ambt streeft. Een weliswaar goed verhuld staaltje van Frans macho-redeneren, maar daarom niet minder achterhaald.