Hopeloze, fatalistische, flikflooiende tieners

Mark Z. Danielewski: Only Revolutions. Random House, 360 blz. € 27,95. De Nederlandse vertaling verschijnt bij De Bezige Bij. **

Dit wordt ingewikkeld. De hoofdpersonages van Mark Z. Danielewski’s nieuwe roman Only Revolutions zijn twee hopeloze tieners. Ze zijn arrogant, eigenwijs en beleven hun verliefdheid met een verpletterende overtuiging. Ze hebben de onverzettelijkheid van Romeo en Julia en het fatalisme van Bonnie en Clyde. Toch zijn Sam en Hailey geen all American kids in afwachting van hun volwassenheid. Ze zijn namelijk voor altijd zestien. Only Revolutions gaat over tienergeluk en oneindigheid.

Sam leeft aan het begin van de roman in het jaar 1863. Dat is opvallend. Want Hailey ontmoet de lezer pas een eeuw later in 1963. En toch trekken beiden met elkaar op. Ze ondernemen gezamenlijk een road trip kriskras door de Verenigde Staten. Alles verandert continu, behalve Sam en Hailey en hun liefde. Alsof het paar met een lange sluitertijd is gefotografeerd en alles om hen heen vervliegt.

Mark Danielewski debuteerde zeven jaar geleden met het hypnotiserende House of Leaves. Een boek dat tegelijk een psychologische roman, een angstaanjagend horrorverhaal en een bijzonder intelligente parodie op de wetenschappelijke interpretatiedrift is. De schrijver bleek met elk genre uit de voeten te kunnen. Ook deinsde hij er niet voor terug het hele typografische rariteitenkabinet in te zetten. Uiteenlopende lettertypes, die voor verschillende vertellers staan, wisselden elkaar op de bladzijden af. De lezer moest het boek meermaals draaien om scheef of op de kop afgedrukte zinnen te kunnen lezen.

Het ontbreekt Danielewski dus niet aan literair lef. Maar – en dit kenmerkt zijn werk nog het meest – die eigenschap staat een helder plot niet in de weg. Zo kon zijn debuut op hetzelfde moment onversneden literatuur zijn én een bestseller.

Ook in Only Revolutions is de auteur druk geweest met de uiterlijke stilering van zijn roman. De aanblik ervan is enerverend en kleurrijk. Het boek is van twee kanten te lezen, er zitten ook twee leeslinten in. De ene zijde vertelt het verhaal vanuit het perspectief van Sam. Draait de lezer het boek, dan kijkt hij vanuit de ogen van Hailey. Als tweede valt meteen op dat in de kantlijn van elke bladzijde een opsomming van historische feiten is gedrukt.

De schrijver streefde bovendien naar een al even energieke taalvorm. Om die reden ruilde hij het doorsnee proza in voor een soort epische poëzie die flirt met de aardsheid van hiphop. Het woordenboek is leeg gekieperd en zonodig zijn woorden verbasterd of uit de duim gezogen. Het resultaat is een vaak duistere en dubbelzinnige, maar heerlijk speelse en lichamelijke tekst.

Only Revolutions is toch veel minder toegankelijk dan House of Leaves. Het grootste verschil met zijn debuut is dat Danielewksi als uitgangspunt voor zijn tweede roman een plot heeft genomen dat haast te flauw voor woorden is, terwijl de eerste een uiterst gelaagd verhaal herbergt. Sam en Hailey doen in deze road novel weinig anders dan flikflooien en snelheidsovertredingen begaan.

Danielewski is een schrijver die zijn lezer eerder een ‘ervaring’ dan een duidelijk uitgespelde boodschap wil meegeven. Helaas wordt die ervaring ditmaal getekend door verveling en niet door de beoogde energie. Met hoeveel mythische kracht Sam en Hailey af en toe ook op het gaspedaal mogen duwen, het blijven twee onuitstaanbare pubers. Daar verhelpt het overduidelijke taalplezier weinig aan.

Jurgen Tiekstra